<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>キク科 | Ecological Notes Web</title>
	<atom:link href="https://ecological-information.com/archives/tag/asteraceae/feed" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://ecological-information.com</link>
	<description>生き物の分類・生態・進化が分かるサイト</description>
	<lastBuildDate>Tue, 28 Apr 2026 04:16:00 +0000</lastBuildDate>
	<language>ja</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	

<image>
	<url>https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/07/ecological-information-favicon-150x150.jpg</url>
	<title>キク科 | Ecological Notes Web</title>
	<link>https://ecological-information.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
<atom:link rel="hub" href="https://pubsubhubbub.appspot.com"/>
<atom:link rel="hub" href="https://pubsubhubbub.superfeedr.com"/>
<atom:link rel="hub" href="https://websubhub.com/hub"/>
<atom:link rel="self" href="https://ecological-information.com/archives/tag/asteraceae/feed"/>
	<item>
		<title>ヨモギ・フーチバー（ニシヨモギ）・ニガヨモギ・オトコヨモギの違いは？似た種類の見分け方を解説！草餅だけでなくお灸や薬にもなる存在だった！？</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/20104</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 10 Apr 2026 09:55:38 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[利用方法]]></category>
		<category><![CDATA[化学]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[文化]]></category>
		<category><![CDATA[生態]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=20104</guid>

					<description><![CDATA[ヨモギ・フーチバー（ニシヨモギ）・ニガヨモギ・オトコヨモギはいずれもキク科ヨモギ属に含まれ、多くの種類で町中から山野までのちょっとした空き地に優占して生えている極めて普通の多年草です。葉の下面が綿状でふわふわとしているこ [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="20104" data-ulike-nonce="c8f432a225" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_20104"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	
<p class="wp-block-paragraph">ヨモギ・フーチバー（ニシヨモギ）・ニガヨモギ・オトコヨモギはいずれもキク科ヨモギ属に含まれ、多くの種類で町中から山野までのちょっとした空き地に優占して生えている極めて普通の多年草です。葉の下面が綿状でふわふわとしていることに加えて、キク科にしては珍しく風媒花であることが大きな特徴です。しかし、花や果実が地味なため分類が難しく野外で区別が難しい場合があります。<strong><span class="marker-under-red">ヨモギ属は非常に大きなグループなので正確にはきちんと図鑑を見る必要がありますが、4種に限れば葉の形や毛の生え具合でおおよその区別がつきます。3種は本州では稀で、ヨモギがほとんど優占しています。</span></strong>今でこそ利用は草餅（蓬餅）ぐらいに思えますが、ニシヨモギは沖縄ではよく利用されていますし、薬用としても研究が盛んなグループです。更にお灸にもなります。本記事ではヨモギ属の分類・形態・生態・利用方法について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-2" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-2">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">ヨモギ・フーチバー（ニシヨモギ）・ニガヨモギ・オトコヨモギとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">ヨモギ・フーチバー（ニシヨモギ）・ニガヨモギ・オトコヨモギの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">ヨモギとフーチバー（ニシヨモギ）の違いは？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">他に似た種類はいる？</a></li><li><a href="#toc5" tabindex="0">ヨモギ・フーチバー（ニシヨモギ）・ニガヨモギ・オトコヨモギの利用方法の違いは？</a><ol><li><a href="#toc6" tabindex="0">ヨモギの利用方法は？</a></li><li><a href="#toc7" tabindex="0">ニシヨモギの利用方法は？</a></li><li><a href="#toc8" tabindex="0">ニガヨモギ・オトコヨモギの利用方法は？</a></li></ol></li><li><a href="#toc9" tabindex="0">受粉方法は？</a></li><li><a href="#toc10" tabindex="0">種子散布方法は？</a></li><li><a href="#toc11" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">ヨモギ・フーチバー（ニシヨモギ）・ニガヨモギ・オトコヨモギとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ヨモギ（蓬・艾・蕭） <em>Artemisia indica</em> var. <em>maximowiczii</em> は別名カズザキヨモギ、モチグサ。ネットでは <em>Artemisia princeps</em> が使用されているのを見かけますがシノニム（旧学名）です。日本の本州・四国・九州・小笠原；朝鮮に分布し、町中から山野まで幅広い範囲で生える多年草です（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ニシヨモギ（西蓬） <em>Artemisia indica</em> var. <em>indica</em> は別名オキナワヨモギ、フーチバー。日本の本州（関東地方以西）・九州・琉球；朝鮮・中国・台湾・東南アジア（タイ・カンボジア・ミャンマー・ベトナム・フィリピン）・南アジアに分布し、造成地や林道の法面等に生える多年草です（下野，2014）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ニガヨモギ（苦蓬） <em>Artemisia absinthium</em> はヨーロッパ・ロシア・コーカサス・西アジア・北アメリカ原産で、日本を含む世界中で逸出・帰化している多年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">オトコヨモギ（男蓬） <em>Artemisia japonica</em> subsp. <em>japonica</em> var. <em>japonica</em> は日本の北海道・本州・四国・九州・琉球；朝鮮・中国・台湾・フィリピン・アフガニスタンに分布し、川原・草原・林縁・線路の土手などに生える多年草です。和名は種子が小さいことに由来するとされます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもキク科ヨモギ属に含まれ、多くの種類で町中から山野までのちょっとした空き地に優占して生えている極めて普通の多年草です。ただしニガヨモギは外来種です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">形態的には葉の下面が綿状でふわふわとしていることに加えて、頭花（キク科特有の花序）は、通常は下向き（稀に上向き）につき、筒状花で構成されています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">最大の特徴はキク科の多くは通常虫媒花で、昆虫を派手な色で惹き寄せて送粉・受粉を行いますが、ヨモギ属では筒状花が風媒花として風に花粉を運んでもらっている点です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この特徴は一説ではキク属 <em>Chrysanthemum</em> に近いヨモギ属の祖先が虫の少ない乾燥地帯に進出したことにより、風媒花に転向したことによって進化したと考えられています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">実際、ヨモギ属はコンクリートまみれの乾燥した場所でも適応して生えているのでこの事実とも符合します。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ヨモギの仲間は食用や薬用に利用されてきた歴史が長く、現代ではどこにでも見かける割には利用されることが減っているようにも感じますが、日本人のほとんどはヨモギからできたよもぎ餅を食べた事があると思いますし、沖縄ではニシヨモギをフーチバーと呼び、癖があるものの、普通に食用にされています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">その他、オトコヨモギも食用になっていますが、これらの区別は地味な花であることも拍車をかけ、特徴が見えづらく野外では非常に難しいと感じることが多いです。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"フーチバー 苗","b":"グリーンファーム","t":"","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51tm00UWB2L._SL500_.jpg","\/51ZTu7VhUGL._SL500_.jpg","\/51ajdb2OCKL._SL500_.jpg","\/51vPDdfqZNL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0BLKJ5Q54","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0BLKJ5Q54","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%83%95%E3%83%BC%E3%83%81%E3%83%90%E3%83%BC%20%E8%8B%97\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%83%95%E3%83%BC%E3%83%81%E3%83%90%E3%83%BC%20%E8%8B%97","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"V3fHL","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-V3fHL">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"グリーンフィールドプロジェクト【有機種子・固定種】ワームウッド ニガヨモギ","b":"グリーンフィールドプロジェクト","t":"4560496708089","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"","p":["\/images\/I\/413UR-oKAzL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0CVXHYWK8","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0CVXHYWK8","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%82%B0%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%B3%E3%83%95%E3%82%A3%E3%83%BC%E3%83%AB%E3%83%89%E3%83%97%E3%83%AD%E3%82%B8%E3%82%A7%E3%82%AF%E3%83%88%E3%80%90%E6%9C%89%E6%A9%9F%E7%A8%AE%E5%AD%90%E3%83%BB%E5%9B%BA%E5%AE%9A%E7%A8%AE%E3%80%91%E3%83%AF%E3%83%BC%E3%83%A0%E3%82%A6%E3%83%83%E3%83%89%20%E3%83%8B%E3%82%AC%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%82%B0%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%B3%E3%83%95%E3%82%A3%E3%83%BC%E3%83%AB%E3%83%89%E3%83%97%E3%83%AD%E3%82%B8%E3%82%A7%E3%82%AF%E3%83%88%E3%80%90%E6%9C%89%E6%A9%9F%E7%A8%AE%E5%AD%90%E3%83%BB%E5%9B%BA%E5%AE%9A%E7%A8%AE%E3%80%91%E3%83%AF%E3%83%BC%E3%83%A0%E3%82%A6%E3%83%83%E3%83%89%20%E3%83%8B%E3%82%AC%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"3CS8B","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-3CS8B">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">ヨモギ・フーチバー（ニシヨモギ）・ニガヨモギ・オトコヨモギの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ヨモギ属は日本だけでも約30種が確認されており、実際に区別するのはかなり難しいです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただここでは参考のために4種に限って区別方法を考えています。4種に限ればニガヨモギとオトコヨモギは葉をしっかり観察さえすればきちんと区別できます（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">まず、ヨモギ・ニシヨモギ・ニガヨモギでは葉が羽状複葉、つまり葉が鳥の羽毛のように細かく切れ込むのに対して、オトコヨモギでは中部の葉では切れ込みが浅く、通常へら状くさび形であるという違いがあります。葉の変異が非常に大きいので何枚か確認する必要がありますが、比較的すぐ分かると思います。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">また、ヨモギ・ニシヨモギ・ニガヨモギでは葉にある白い毛が目立つのに対して、オトコヨモギでは白い毛はほとんどありません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">その他、ヨモギ・ニシヨモギ・ニガヨモギでは雌花も両性花もつけるのに対して、オトコヨモギでは雌花をつけるものの両性花はつけないという違いも分類学上は重要ですが、これを確認するのは花期に限られますし、普通の人は難しいでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">残り3種に関しては、ヨモギとニシヨモギでは白い毛が下面のみに生え、羽状複葉があまり細かく分かれず、複葉の先は比較的鋭いのに対して、ニガヨモギでは白い毛が上面にも生え、羽状複葉がより細かく分かれ、複葉の先は比較的丸いという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため、ニガヨモギでは明らかに外観からして白っぽいということが分かると思います。</p>



<p class="wp-block-paragraph">上記2種はヨモギに比べれば圧倒的に稀で、町中で優占して生えているものはたいていヨモギです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">オトコヨモギはヨモギよりも塩害や乾燥害に強く、海岸でも生息することがあります（入山，2006）。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-japonica-subsp-japonica-var-japonica-whole-shape-768x1024.jpg" data-lightbox="image"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-japonica-subsp-japonica-var-japonica-whole-shape-768x1024.jpg" alt="オトコヨモギの全形" class="wp-image-20203" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-japonica-subsp-japonica-var-japonica-whole-shape-768x1024.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-japonica-subsp-japonica-var-japonica-whole-shape-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-japonica-subsp-japonica-var-japonica-whole-shape.jpg 960w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オトコヨモギの全形｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12038929</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-japonica-subsp-japonica-var-japonica-leaf-768x1024.jpg" data-lightbox="image"><img decoding="async" width="768" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-japonica-subsp-japonica-var-japonica-leaf-768x1024.jpg" alt="オトコヨモギの葉：他のヨモギとは明らかに異なるヘラ状の葉をもつ。" class="wp-image-20204" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-japonica-subsp-japonica-var-japonica-leaf-768x1024.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-japonica-subsp-japonica-var-japonica-leaf-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-japonica-subsp-japonica-var-japonica-leaf.jpg 960w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オトコヨモギの葉：他のヨモギとは明らかに異なるヘラ状の葉をもつ。｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12038938</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-whole-shape-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-whole-shape-1024x768.jpg" alt="ニガヨモギの全形：明らかに白っぽい。" class="wp-image-20197" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-whole-shape-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-whole-shape-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-whole-shape-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-whole-shape-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-whole-shape.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ニガヨモギの全形：明らかに白っぽい。｜By Agnieszka Kwiecień, Nova – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=124541072</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-1024x768.jpg" alt="ニガヨモギの葉：上面の毛が目立つ。" class="wp-image-20198" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ニガヨモギの葉：上面の毛が目立つ。｜By Agnieszka Kwiecień, Nova – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=105216699</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-flower-767x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="767" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-flower-767x1024.jpg" alt="ニガヨモギの頭花：ヨモギとは異なり黄色が目立つ。" class="wp-image-20199" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-flower-767x1024.jpg 767w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-flower-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-flower-768x1025.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-flower.jpg 960w" sizes="(max-width: 767px) 100vw, 767px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ニガヨモギの頭花：ヨモギとは異なり黄色が目立つ。｜By H. Zell – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9065556</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">ヨモギとフーチバー（ニシヨモギ）の違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">一番難しいのはヨモギとニシヨモギです。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">ヨモギは頭花が直径1.2～1.8mmであるのに対して、ニシヨモギでは頭花が直径1.8～2.5mmという点が唯一の違いとして図鑑では挙げられています。ニシヨモギの方が花のように見えるもの（実際は花が集合した塊）のサイズが大きいということです。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため、花期以外ではほとんど区別することができないかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ニシヨモギは葉の裂片の幅が広い変種ともされているので、こちらで区別できる可能性もありますが、具体的にどのくらい広ければニシヨモギであるという記述はありません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">分布の観点では本州の関東より東のものはヨモギで、沖縄のものはニシヨモギであると現状は確定できそうです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただ味に関してははっきりと違いがあり、ニシヨモギの方が苦みが弱く、食感も柔らかいため食用に適しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">食用という観点では区別は重要でありますが、ヨモギとニシヨモギは広義では <em>Artemisia indica</em> という種の中の変種関係に位置づけられており、国や時代によってはヨモギ・ニシヨモギに加えてチシマヨモギ・ハタヨモギを全て1種類扱いにしてしまう分類もあり、 極めて近縁なグループであると言えます（下野，2014）。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E5%85%A8%E5%BD%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E5%85%A8%E5%BD%A2-1024x768.jpg" alt="ヨモギの全形" class="wp-image-20194" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-全形-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-全形-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-全形-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-全形.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヨモギの全形｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-%E4%B8%8B%E9%83%A8-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-%E4%B8%8B%E9%83%A8-1024x768.jpg" alt="ヨモギの下部の葉上面" class="wp-image-20193" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-葉上面-下部-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-葉上面-下部-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-葉上面-下部-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-葉上面-下部.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヨモギの下部の葉上面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-%E4%B8%8A%E9%83%A8-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-%E4%B8%8A%E9%83%A8-1024x768.jpg" alt="ヨモギの上部の葉上面：オオヨモギに似るが葉柄の付け根に左右に伸びる仮托葉がある。" class="wp-image-20220" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-葉上面-上部-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-葉上面-上部-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-葉上面-上部-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-葉上面-上部-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-葉上面-上部.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヨモギの上部の葉上面：オオヨモギに似るが葉柄の付け根に左右に伸びる仮托葉がある。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ヨモギの頭花" class="wp-image-20202" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3928-ヨモギ-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヨモギの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-lower.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="683" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-lower.jpg" alt="ニシヨモギの下部の葉" class="wp-image-20214" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-lower.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-lower-300x200.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-lower-768x512.jpg 768w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ニシヨモギの下部の葉｜<cite>『<a rel="noopener" target="_blank" href="https://powder-foods.com/nouka_yomogi/">オキナワパウダーフーズ</a>』</cite>より引用</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-upper.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="600" height="450" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-upper.jpg" alt="ニシヨモギの上部の葉" class="wp-image-20216" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-upper.jpg 600w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-absinthium-leaf-upper-300x225.jpg 300w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ニシヨモギの上部の葉｜<cite>『<a rel="noopener" target="_blank" href="https://www.fantasiamax.com/?pid=115091048">石垣島の植物通販 ファンタジア</a>』</cite>より引用</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">他に似た種類はいる？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">上述のように非常に種類が多いのですが、葉の形を丁寧に見れば意外に似た種類は少ないです。とはいえかなり難しいと感じるかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">オオヨモギ <em>Artemisia montana</em> はヨモギやニシヨモギに似ますが、ヨモギやニシヨモギとは異なり、葉柄の基部に仮托葉がほぼなく、頭花は球鐘形です。「仮托葉」というのは植物体についている葉柄の基部から左右に伸びる葉のようなもののことです。これは比較的わかりやすいですが、頭花は正直曖昧すぎます。北海道に多く、本州では標高の高い山地で普通見られるので、低地のものは大型のヨモギである可能性が高いです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">キレハノオトコヨモギ <em>Artemisia japonica</em> var. <em>lacinifolia</em> はオトコヨモギと似ますが、オトコヨモギとは異なり葉は羽状に中深裂し、裂片は線状披針形です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ハイイロヨモギ <em>Artemisia sieversiana</em> はニガヨモギに似ますが、ニガヨモギとは異なり葉の裂片は徐々に狭まり先端は鋭頭です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ハタヨモギ <em>Artemisia vulgaris</em> はヨモギやニシヨモギに似ますが、現在は日本の図鑑に記載されていません。ただ海外の研究では日本での分布が指摘されており、実際の分布はまだよく分かっていません（下野，2014）。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-montana-whole-shape-768x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-montana-whole-shape-768x1024.jpg" alt="オオヨモギの葉と花：葉の付け根に左右に伸びる仮托葉はない。" class="wp-image-20191" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-montana-whole-shape-768x1024.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-montana-whole-shape-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/artemisia-montana-whole-shape.jpg 960w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オオヨモギの葉と花：葉の付け根に左右に伸びる仮托葉はない。｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12038899</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-%E4%B8%8B%E9%83%A8-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-%E4%B8%8B%E9%83%A8-1024x768.jpg" alt="オオヨモギの上部の葉上面：ヨモギと似るが、左右に伸びる仮托葉がない。上面に白い毛は見られない。" class="wp-image-20196" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-葉上面-下部-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-葉上面-下部-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-葉上面-下部-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-葉上面-下部-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-葉上面-下部.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>オオヨモギの上部の葉上面：ヨモギと似るが、左右に伸びる仮托葉がない。上面に白い毛は見られない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-%E4%B8%8A%E9%83%A8-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-%E4%B8%8A%E9%83%A8-1024x768.jpg" alt="オオヨモギの上面の葉下面：明らかに目立つ白い毛あり。" class="wp-image-20195" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-葉下面-上部-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-葉下面-上部-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-葉下面-上部-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-葉下面-上部-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-葉下面-上部.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>オオヨモギの上面の葉下面：明らかに目立つ白い毛あり。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E6%9C%AA%E7%86%9F%E6%9E%9C-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE-%E6%9C%AA%E7%86%9F%E6%9E%9C-1024x768.jpg" alt="オオヨモギの未熟果" class="wp-image-20200" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-未熟果-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-未熟果-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-未熟果-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-未熟果-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/04/07.3929-オオヨモギ-未熟果.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>オオヨモギの未熟果｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc5">ヨモギ・フーチバー（ニシヨモギ）・ニガヨモギ・オトコヨモギの利用方法の違いは？</span></h2>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc6">ヨモギの利用方法は？</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">ヨモギは特有の香りがあり、春に摘んだ新芽を茹で、おひたしや汁物の具、また草餅（よもぎ餅）にしたり、天ぷらにして食べることもできます（尾立・檜山，2013）。よもぎ茶にもなります。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"軽井沢ナチュラルストア 乾燥よもぎ粉末 50g (100%国産)","b":"軽井沢ナチュラルストア","t":"4947991035009","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51rH35EMfuL._SL500_.jpg","\/51I3hylQpjL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B007NFIAQQ","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B007NFIAQQ","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E8%BB%BD%E4%BA%95%E6%B2%A2%E3%83%8A%E3%83%81%E3%83%A5%E3%83%A9%E3%83%AB%E3%82%B9%E3%83%88%E3%82%A2%20%E4%B9%BE%E7%87%A5%E3%82%88%E3%82%82%E3%81%8D%E3%82%99%E7%B2%89%E6%9C%AB%2050g%20(100%25%E5%9B%BD%E7%94%A3)\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E8%BB%BD%E4%BA%95%E6%B2%A2%E3%83%8A%E3%83%81%E3%83%A5%E3%83%A9%E3%83%AB%E3%82%B9%E3%83%88%E3%82%A2%20%E4%B9%BE%E7%87%A5%E3%82%88%E3%82%82%E3%81%8D%E3%82%99%E7%B2%89%E6%9C%AB%2050g%20(100%25%E5%9B%BD%E7%94%A3)","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"0KquF","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-0KquF">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"喜保屋 よもぎ茶 国産 無添加 3g×30包","b":"喜保屋","t":"4595641927176","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/41r5BSZQbnL._SL500_.jpg","\/51sylwFEn5L._SL500_.jpg","\/41sYViTdtTL._SL500_.jpg","\/41FeQ30PAeL._SL500_.jpg","\/41fdEDopSOL._SL500_.jpg","\/51GrjAFPc9L._SL500_.jpg","\/41NYsrDTAXL._SL500_.jpg","\/41+L+xd-cvL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0C4PB89TM","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0C4PB89TM","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E5%96%9C%E4%BF%9D%E5%B1%8B%20%E3%82%88%E3%82%82%E3%81%8E%E8%8C%B6%20%E5%9B%BD%E7%94%A3%20%E7%84%A1%E6%B7%BB%E5%8A%A0%203g%C3%9730%E5%8C%85\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E5%96%9C%E4%BF%9D%E5%B1%8B%20%E3%82%88%E3%82%82%E3%81%8E%E8%8C%B6%20%E5%9B%BD%E7%94%A3%20%E7%84%A1%E6%B7%BB%E5%8A%A0%203g%C3%9730%E5%8C%85","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"6EwPq","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-6EwPq">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph">草餅（関西ではよもぎ餅）は平安時代の草餅は春の七草のハハコグサを練りこんだ餅だったとされていますが、江戸時代にはヨモギを使用することが定着しています（山下，2019）。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"ビオ・マルシェ ビオマーケット ビオマルシェ 有機 玄米よもぎもち 300g","b":"ビオ・マルシェ","t":"4945586783526","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"","p":["\/images\/I\/41o9jzfmCXL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B008093S3Y","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B008093S3Y","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%83%93%E3%82%AA%E3%83%BB%E3%83%9E%E3%83%AB%E3%82%B7%E3%82%A7%20%E3%83%93%E3%82%AA%E3%83%9E%E3%83%BC%E3%82%B1%E3%83%83%E3%83%88%20%E3%83%93%E3%82%AA%E3%83%9E%E3%83%AB%E3%82%B7%E3%82%A7%20%E6%9C%89%E6%A9%9F%20%E7%8E%84%E7%B1%B3%E3%82%88%E3%82%82%E3%81%8E%E3%82%82%E3%81%A1%20300g\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%83%93%E3%82%AA%E3%83%BB%E3%83%9E%E3%83%AB%E3%82%B7%E3%82%A7%20%E3%83%93%E3%82%AA%E3%83%9E%E3%83%BC%E3%82%B1%E3%83%83%E3%83%88%20%E3%83%93%E3%82%AA%E3%83%9E%E3%83%AB%E3%82%B7%E3%82%A7%20%E6%9C%89%E6%A9%9F%20%E7%8E%84%E7%B1%B3%E3%82%88%E3%82%82%E3%81%8E%E3%82%82%E3%81%A1%20300g","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"uscII","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-uscII">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph">灸（きゅう）、つまり「お灸」に使う「艾（もぐさ）」も重要な用途で、ヨモギの葉を乾燥させ裏側の綿毛を採取したものです（織田，1984；尾立・檜山，2013）。東洋医学の一種で、もぐさを体表（皮膚上）の選択した部位で燃焼させることで温熱刺激を与え、疾病の予防や治療などを行います。ただし、一部ではオオヨモギ（ヤマヨモギ） <em>Artemisia montana</em> も使用されています。また中国に分布するのはヨモギではなく、チョウセンヨモギ <em>Artemisia argyi</em> であることから中国などの国外ではこちらが使用されている可能性が高いです。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"せんねん灸もぐさ","b":"せんねん灸","t":"4973452175007","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"","p":["\/images\/I\/51LVmuqBzDL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B000FQSIFS","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B000FQSIFS","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%81%9B%E3%82%93%E3%81%AD%E3%82%93%E7%81%B8%E3%82%82%E3%81%90%E3%81%95\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%81%9B%E3%82%93%E3%81%AD%E3%82%93%E7%81%B8%E3%82%82%E3%81%90%E3%81%95","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"iwCUq","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-iwCUq">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph">薬用としても用途が多く、葉は、艾葉（がいよう）という生薬になり、止血作用があります。艾葉でも一部はオオヨモギで、中国ではチョウセンヨモギです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">若い芽や育ち始めた若い株は、干しておいたのちに煎じて飮むと、健胃・腹痛・下痢・貧血・冷え性などに効果があるとされ民間療法として昔から伝承されてきています。またもう少し育ったものは干しておき風呂に入れ、腰痛をはじめ痔対策の入浴剤に使用されています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ヨモギは高い栄養価を含むことが知られており、特にミネラル・ビタミンの含量が高く、野菜において、カリウムはフダンソウとパセリに次いで3番目、鉄はパセリに次いで2番目、β-カロテンは8番目に含量が多いです（安藤ら，2022）。さらに、ヨモギはビタミン・ポリフェノールを多く含むことから強い抗酸化作用を持つことが知られています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">特有の成分としてはシネオール・ツヨン・β-カリオフィレン・ボルネオール・樟脳（カンファー）が含まれています（尾立・檜山，2013）。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc7">ニシヨモギの利用方法は？</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">ニシヨモギはヨモギと分布が異なるため、使用される地域は異なりますが、ヨモギとよく似た用途です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">西ヒマラヤでは「ティテパティ」と呼ばれ、先住民は消化不良、慢性発熱、その他の肝臓疾患などの病気を治すために使用しています（Koul et al., 2017）。ネパールでは、この植物の汁は赤痢・腹痛・下痢の治療に使用されます。若い葉は、大麦と一緒に調理して食べられ、米に色と風味を与えます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">食用としてはガロ族 （インド、メガラヤ州のノクレク生物圏保護区に住む部族）の人々は、柔らかい芽を野菜として食べます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ネパール人は、葉の汁を皮膚病の治療に使用し、乾燥させた葉と花は虫除けとして使用されます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">沖縄ではフーチバーと呼ばれ、琉球語で「フーチ（風気：病気のこと）」を治す「バー（葉）」を意味し、日本語に対応させると「風気葉（ふうきば）」という意味であるように、解熱・胃腸病・婦人病に効果があるとして、薬草として幅広く家庭で利用されてきました（日本調理科学会，2021）。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"ヨモギサプリメント ヨモギ粒 1袋(60粒)","b":"沖縄にこにこ元気島","t":"4995283001072","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51NjIkU5HuL._SL500_.jpg","\/51VLCTK3DmL._SL500_.jpg","\/51N82ezFmtL._SL500_.jpg","\/41XjcR4KXyL._SL500_.jpg","\/41DjJv-uBHL._SL500_.jpg","\/51VN9E2bpoL._SL500_.jpg","\/51bMvV6udqL._SL500_.jpg","\/41THnSwqmAL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B07S5YKV6V","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B07S5YKV6V","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE%E3%82%B5%E3%83%97%E3%83%AA%E3%83%A1%E3%83%B3%E3%83%88%20%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE%E7%B2%92%201%E8%A2%8B(60%E7%B2%92)\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE%E3%82%B5%E3%83%97%E3%83%AA%E3%83%A1%E3%83%B3%E3%83%88%20%E3%83%A8%E3%83%A2%E3%82%AE%E7%B2%92%201%E8%A2%8B(60%E7%B2%92)","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"qZnEt","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-qZnEt">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph">料理としてはフーチバージューシー（ニシヨモギ入り炊き込みご飯）やボロボロジューシー（ニシヨモギ入りオジヤご飯）に使用されることが多いです（渡邊，2008；日本調理科学会，2021）。ジューシーは雑炊のことです。その使用には地域差があります。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"沖縄ハム総合食品 フーチバー入りジューシーの素 1箱あたり180g×2箱","b":"オキハム","t":"4580091628001","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/61YIzehtS1L._SL500_.jpg","\/61X1pRMiTaL._SL500_.jpg","\/61kUKZm+FVL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0714KTD6K","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0714KTD6K","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E6%B2%96%E7%B8%84%E3%83%8F%E3%83%A0%E7%B7%8F%E5%90%88%E9%A3%9F%E5%93%81%20%E3%83%95%E3%83%BC%E3%83%81%E3%83%90%E3%83%BC%E5%85%A5%E3%82%8A%E3%82%B8%E3%83%A5%E3%83%BC%E3%82%B7%E3%83%BC%E3%81%AE%E7%B4%A0%201%E7%AE%B1%E3%81%82%E3%81%9F%E3%82%8A180g%C3%972%E7%AE%B1\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E6%B2%96%E7%B8%84%E3%83%8F%E3%83%A0%E7%B7%8F%E5%90%88%E9%A3%9F%E5%93%81%20%E3%83%95%E3%83%BC%E3%83%81%E3%83%90%E3%83%BC%E5%85%A5%E3%82%8A%E3%82%B8%E3%83%A5%E3%83%BC%E3%82%B7%E3%83%BC%E3%81%AE%E7%B4%A0%201%E7%AE%B1%E3%81%82%E3%81%9F%E3%82%8A180g%C3%972%E7%AE%B1","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"nhXht","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-nhXht">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph">また、沖縄そばに生のまま入れることがある他、ヒージャー汁（山羊汁）に用いられる場合は、臭い消しの役割があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">このようにニシヨモギでは積極的に生のまま食用できているのは、ヨモギよりも葉が香り高く（山下，2019）、食べやすいからかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph"> 化学成分としてはβ-ツジョン・ヘルニアリン・1,8-シネオール・エストラゴール・サビニルアセテート・シスクリサンテニルアセテート・ダバノン油・テルピネオールなどの揮発性油を含み抗真菌性を持ちます（Koul et al., 2017）。クロマトグラフィー蒸留ではトランス-エチルシンナメートとピペリトンという2つの新規化合物が単離されています。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc8">ニガヨモギ・オトコヨモギの利用方法は？</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">ニガヨモギは外来種なので日本での古来からの利用方法はありませんが、ヨーロッパやトルコでヨモギと似た薬用として利用されてきた歴史があります（Koul et al., 2017）。食用としてはそのままでは苦みが強く、薬草酒「アブサン」に利用されます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">科学的にも抗寄生虫作用・抗菌作用・抗酸化作用・肝保護作用が証明されており、実験的にはニガヨモギの精油が出芽酵母やカンジダ・アルビカンスに対して抗菌作用を示しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">オトコヨモギは日本での利用は乏しいですが、海外に分布する同亜種では湿疹や発熱の治療のための民間療法で広く使用されてきました。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc9">受粉方法は？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ヨモギ属は普通茎の先に大きな円錐花序をだし、小さな頭花を下向きに多数つけます。頭花はキク科特有の構造で、花そのものではなく、花序（花の集まり）です。雄しべと雌しべを持ちうる小さな花（小花）が無数に集まっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">小花は舌状花と筒状花の2種類ありますが、ヨモギでは筒状花のみで、更にその筒状花は、頭花の内側は両性花（雄しべと雌しべ両方あり）で、周辺は雌花（雌しべのみあり）となっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">上述のようにキク科にしては珍しく風媒花です（下野，2014；山下，2019）。ただし2022年には虫媒花の種類も確認されています（Hussain et al., 2024）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">花粉に関しても動物媒の花粉では表面に棘がある場合もありますが、ヨモギ属では滑らかになっており、これは一説では風で飛散するときに有利であると考えられています（Bolick, 1990）。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc10">種子散布方法は？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ヨモギ属の果実は痩果は倒卵形で、無毛または有毛。冠毛はないか、またはごく短いです。非常に小さな痩果の内部に種子が含まれ、生産量が非常に多いです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのことから特別な種子散布方法はないと思われますが、果実及び内部の種子が非常に小さく生産量が非常に多いため、少なくともニガヨモギでは重力散布に加えて水や動物によって容易に分散すると考えられています（Goud et al., 2015）。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc11">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">安藤匡哉・緒方彩乃・黒沼尊紀・松本毅・渡辺均. (2022). 食利用へ向けた国産ヨモギの系統評価. <cite itemprop="name">全日本鍼灸学会雑誌</cite>, <em>72</em>(1), 68-78. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.3777/jjsam.72.68">https://doi.org/10.3777/jjsam.72.68</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">Bolick, M. R. (1990). The pollen surface in wind-pollination with emphasis on the Compositae. In M. Hesse, &amp; F. Ehrendorfer (Eds.), <cite itemprop="name">Plant Systematics and Evolution Vol. 5: Morphology, Development, and Systematic Relevance of Pollen and Spores</cite> (pp. 39-51). Springer. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1007/978-3-7091-9079-1_4">https://doi.org/10.1007/978-3-7091-9079-1_4</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">Goud, B. J., Dwarakanath, V. &amp; Swamy, B. C. (2015). A review on history, controversy, traditional use, ethnobotany, phytochemistry and pharmacology of <em>Artemisia absinthium</em> Linn. <cite itemprop="name">International Journal of Advanced Research in Engineering and Applied Sciences</cite>, <em>4</em>(5), 77-107. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://indianjournals.com/article/ijareas-4-5-008">https://indianjournals.com/article/ijareas-4-5-008</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">Hussain, M., Thakur, R. K., Khazir, J., Ahmed, S., Khan, M. I., Rahi, P., … &amp; Mir, B. A. (2024). Traditional uses, phytochemistry, pharmacology, and toxicology of the genus <em>Artemisia</em> L.(Asteraceae): A high-value medicinal plant. <cite itemprop="name">Current Topics in Medicinal Chemistry</cite>, <em>24</em>(4), 301-342. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.2174/1568026623666230914104141">https://doi.org/10.2174/1568026623666230914104141</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">入山義久. (2006). オトコヨモギ. <cite itemprop="name">日本緑化工学会誌</cite>, <em>31</em>(4), 449. ISSN: 0916-7439, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://www.jsrt.jp/pdf/dokomade/31-4otokoyomogi.pdf">https://www.jsrt.jp/pdf/dokomade/31-4otokoyomogi.pdf</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">日本調理科学会. (2021). <cite itemprop="name">伝え継ぐ日本の家庭料理 どんぶり・雑炊・おこわ</cite>. 農山漁村文化協会. ISBN: 9784540191824</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"どんぶり・雑炊・おこわ (全集伝え継ぐ日本の家庭料理)","b":"農山漁村文化協会","t":"9784540191824","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"","p":["\/images\/I\/41wRp9hWBfL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4540191829","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4540191829","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%81%A9%E3%82%93%E3%81%B6%E3%82%8A%E3%83%BB%E9%9B%91%E7%82%8A%E3%83%BB%E3%81%8A%E3%81%93%E3%82%8F%20(%E5%85%A8%E9%9B%86%E4%BC%9D%E3%81%88%E7%B6%99%E3%81%90%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AE%E5%AE%B6%E5%BA%AD%E6%96%99%E7%90%86)\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%81%A9%E3%82%93%E3%81%B6%E3%82%8A%E3%83%BB%E9%9B%91%E7%82%8A%E3%83%BB%E3%81%8A%E3%81%93%E3%82%8F%20(%E5%85%A8%E9%9B%86%E4%BC%9D%E3%81%88%E7%B6%99%E3%81%90%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AE%E5%AE%B6%E5%BA%AD%E6%96%99%E7%90%86)","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"OFF5U","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-OFF5U">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. (2018). <cite itemprop="name">神奈川県植物誌2018 電子版</cite>. 神奈川県植物誌調査会. ISBN: 9784991053726, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://flora-kanagawa2.sakura.ne.jp/efloraofkanagawa.html">https://flora-kanagawa2.sakura.ne.jp/efloraofkanagawa.html</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">Koul, B., Taak, P., Kumar, A., Khatri, T., &amp; Sanyal, I. (2017). The <em>Artemisia</em> genus: A review on traditional uses, phytochemical constituents, pharmacological properties and germplasm conservation. <cite itemprop="name">Journal of Glycomics &amp; Lipidomics</cite>, <em>7</em>(1), 142. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.4172/2153-0637.1000142">https://doi.org/10.4172/2153-0637.1000142</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">尾立純子・檜山圭一郎. (2013). ヨモギ（蓬）の作用・活用について. <cite itemprop="name">帝塚山大学現代生活学部紀要</cite>, <em>9</em>, 1-9. ISSN: 1349-7073, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://tezukayama.repo.nii.ac.jp/records/777">https://tezukayama.repo.nii.ac.jp/records/777</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">織田隆三. (1984). モグサの研究 (I) 最近の製造工程と原料のヨモギについて. <cite itemprop="name">全日本鍼灸学会雑誌</cite>, <em>33</em>(4), 427-430. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.3777/jjsam.33.427">https://doi.org/10.3777/jjsam.33.427</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">下野嘉子. (2014). ヨモギ (<em>Artemisia indica</em> Willd. var. <em>maximowiczii</em> (Nakai) H. Hara) ～緑化植物の観点から～. <cite itemprop="name">草と緑</cite>, <em>6</em>, 23-31. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.24463/iuws.6.0_23">https://doi.org/10.24463/iuws.6.0_23</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">山下智道. (2019). 暮らしのそばにあるヨモギ. <cite itemprop="name">自然保護</cite>, <em>568</em>, 18-19. ISSN: 0386-4138, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://www.nacsj.or.jp/magazine/14752/">https://www.nacsj.or.jp/magazine/14752/</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">渡邊欣雄. (2008). <cite itemprop="name">沖縄民俗辞典</cite>. 吉川弘文館. ISBN: 9784642014489</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"沖縄民俗辞典","b":"吉川弘文館","t":"9784642014489","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/61Fs1YZDYTL._SL500_.jpg","\/61qdvlP5iLL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4642014489","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4642014489","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E6%B2%96%E7%B8%84%E6%B0%91%E4%BF%97%E8%BE%9E%E5%85%B8\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E6%B2%96%E7%B8%84%E6%B0%91%E4%BF%97%E8%BE%9E%E5%85%B8","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"aPnPP","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-aPnPP">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->
		<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="20104" data-ulike-nonce="c8f432a225" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_20104"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>テンニンギクとオオテンニンギクの違いは？似た種類の見分け方を解説！実は区別がかなり難しい…？</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/15944</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 01 May 2025 08:59:40 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[園芸]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[草本]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=15944</guid>

					<description><![CDATA[テンニンギクとオオテンニンギクはいずれもキク科テンニンギク属に含まれる草本で、頭花の花床が円球状または凸状に盛り上がり、2色からなる舌状花の花冠をつけることから特徴づけられるでしょう。その美しい色合いから観賞用や緑化用に [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="15944" data-ulike-nonce="17f0401f9d" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_15944"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	
<p class="wp-block-paragraph">テンニンギクとオオテンニンギクはいずれもキク科テンニンギク属に含まれる草本で、頭花の花床が円球状または凸状に盛り上がり、2色からなる舌状花の花冠をつけることから特徴づけられるでしょう。その美しい色合いから観賞用や緑化用に栽培されることがありますが、テンニンギクとオオテンニンギクは国内外含めて非常に混同されています。<strong><span class="marker-under-red">実際区別が難しいですが一年草か多年草かの違い加えて、舌状花の花冠の色・根出葉の有無の違いもあるとされます。ただ雑種も存在し、明確に区別できないものも存在すると思われます。</span></strong>本記事ではテンニンギク属の分類・形態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-4" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-4">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">テンニンギク・オオテンニンギクとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">テンニンギクとオオテンニンギクの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">テンニンギク・オオテンニンギクとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">テンニンギク（天人菊） <em>Gaillardia pulchella</em> var. <em>picta</em> は別名インディアンブランケット、サンダンス。北アメリカ（アメリカ合衆国中部）に分布し、世界中に導入され日本でも観賞用に栽培されたものがときに逸出する一年草です（RBG Kew, 2025）。イギリスやアメリカでは変種区分はなくなり、var. <em>picta</em> は使用されなくなっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">オオテンニンギク（大天人菊） <em>Gaillardia aristata</em> は別名シュクコンテンニンギク（宿根天人菊）。北アメリカ（カナダ・アメリカ合衆国北部）に分布し、世界中に導入され日本でも造成地の裸地を緑化するときに栽培されることがある多年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもキク科テンニンギク属（ガイラルディア）に含まれる草本です。ブランケットフラワーとも総称されます。外来種で美しい頭花を持つことから観賞用や緑化用に栽培されることがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これらの仲間は多くのキク科と同様に「頭花（頭状花序）」をつけます。頭花とはキク科に多く見られ、他の植物における花が集合している花序（花の並び）のことです。その証拠にそれぞれの花に雄しべと雌しべの構造があり、特別に「小花」と呼ばれることもあります。普通の人は頭花のことを「花」と呼びますが、本来は異なります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">キク科の小花には花冠の先端が片方に大きく伸びて広がる「舌状花」と花冠が筒状になっている「筒状花（管状花）」の2種類があり、キク科の種類によって異なる組み合わさり方をしていますが、テンニンギク属では筒状花が頭花の中心にあり、周縁に舌状花があり筒状花を取り囲んでいます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">テンニンギク属特有の特徴は頭花の花床が円球状または凸状に盛り上がり、舌状花は赤と黄色で着色される点が挙げられます。和名はこの色が美しい姿が天人を思わせることに由来します。キク科には多数の種類が知られますが、舌状花が2色で着色されるものは少なく良い識別点です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">他にも葉は互生で披針形から長楕円形（例外あり）、長さは幅の5倍以上と細長い点も他種から区別するには良い特徴です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、テンニンギクとオオテンニンギクは非常に混同されており、Googleでは日本語で検索しても英語で検索しても間違った検索結果が表示されていることがあります。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"タキイ種苗 ガイラルディア ファイアーホイール","b":"タキイ種苗","t":"4974650214024","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51ljHGpFoGL._SL500_.jpg","\/51skx2wMPBL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B077TVMSB6","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B077TVMSB6","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%82%BF%E3%82%AD%E3%82%A4%E7%A8%AE%E8%8B%97%20%E3%82%AC%E3%82%A4%E3%83%A9%E3%83%AB%E3%83%87%E3%82%A3%E3%82%A2%20%E3%83%95%E3%82%A1%E3%82%A4%E3%82%A2%E3%83%BC%E3%83%9B%E3%82%A4%E3%83%BC%E3%83%AB\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%82%BF%E3%82%AD%E3%82%A4%E7%A8%AE%E8%8B%97%20%E3%82%AC%E3%82%A4%E3%83%A9%E3%83%AB%E3%83%87%E3%82%A3%E3%82%A2%20%E3%83%95%E3%82%A1%E3%82%A4%E3%82%A2%E3%83%BC%E3%83%9B%E3%82%A4%E3%83%BC%E3%83%AB","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"jOipD","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-jOipD">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">テンニンギクとオオテンニンギクの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">テンニンギクとオオテンニンギクを区別するのは厳密にはかなり難しい場合があります（Flora of North America Committee, 2006; 神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">まず、決定的な違いはテンニンギクは一年草で草丈5～35（～60）cmと小型になることがあるのに対して、オオテンニンギクでは多年草で草丈20～80cmと大型になるという点です。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">一年草とは冬を越せない草本を指し、多年草とは冬を越せる草本を指しているので、オオテンニンギクの方が丈夫で大きくなることを示しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この点は大きな違いですが成長途中の個体の可能性もありますし、テンニンギクもオオテンニンギクと変わらないほど成長することがあります。一年草か多年草かは形態的には判断できないでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">他にはテンニンギクでは茎葉（茎に生える葉）が殆どであるのに対して、オオテンニンギクでは茎葉と根出葉（根際の地面の上に生える葉）の両方が存在するという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため、しっかりと成長した個体では、オオテンニンギクなら茎の下部に多く葉が密生している様子が確認でき、テンニンギクではそれがないということになります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただこれも小型のテンニンギクでは茎葉と根出葉の区別がつきにくく判断しにくい場合があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一番簡単なのは舌状花の花冠の色を確認することです。舌状花の花冠とは頭花の周りにある「花びら」と考えて問題ありません。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">テンニンギクでは舌状花の花冠の全体が紫色または大部分が紫色で先端だけ黄色であるのに対して、オオテンニンギクでは舌状花の花冠の全体が黄色または大部分が黄色で基部だけ濃紫色であるという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">言葉にすると分かりにくいですが写真を見るとすぐ分かると思います。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただこの点も厳密には信用できるかは私はまだ分からない部分があります。<cite>『Google画像検索』</cite>ではテンニンギクのような色合いの花をオオテンニンギクとして紹介しているものが見られるからです。私が日本の植物図鑑とアメリカの植物図鑑を確認した限りは野生個体については上記の区別に例外はなく同定間違いだと思っていますが、園芸品種には例外があり、葉の生え方とともに総合的な判断が必要な場合があるかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">最も厳密にはテンニンギクでは花床の剛毛は長さ約3mmで、オオテンニンギクでは長さ約6mmである点を確認することで区別できますが野外では難しいでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>更に話をややこしくしているのがガイラルディア・グランディフローラ <em>Gaillardia</em> x <em>grandiflora</em> というテンニンギクとオオテンニンギクの交雑種が存在している点です。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">おそらく中間的な特徴を持っており、茎葉があるのに小型でテンニンギクのような色合いの花を確認した場合は雑種だと判断できるかもしれませんが、厳密な区別は難しいかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">タキイ種苗で販売されているガイラルディア・ファイアーホイールは舌状花の花冠の全てが濃紫色ですがオオテンニンギク <em>Gaillardia aristata</em> ‘Fire Wheels’ とされます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">このほか、下部の葉が羽状に分裂せず、花床の剛毛は不明瞭で、中心の小花（筒状花）は黄色になるホソバテンニンギク <em>Gaillardia aestivalis</em> も知られています。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-%E3%83%86%E3%83%B3%E3%83%8B%E3%83%B3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-%E3%83%86%E3%83%B3%E3%83%8B%E3%83%B3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="テンニンギクの葉上面" class="wp-image-15954" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>テンニンギクの葉上面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-%E3%83%86%E3%83%B3%E3%83%8B%E3%83%B3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-%E3%83%86%E3%83%B3%E3%83%8B%E3%83%B3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="テンニンギクの葉下面" class="wp-image-15953" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>テンニンギクの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-%E3%83%86%E3%83%B3%E3%83%8B%E3%83%B3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8C%8E-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-%E3%83%86%E3%83%B3%E3%83%8B%E3%83%B3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8C%8E-1024x768.jpg" alt="テンニンギクの茎" class="wp-image-15955" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-茎-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-茎-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-茎-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-茎-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-茎.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>テンニンギクの茎｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-%E3%83%86%E3%83%B3%E3%83%8B%E3%83%B3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-%E3%83%86%E3%83%B3%E3%83%8B%E3%83%B3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="テンニンギクの頭花：大部分が濃紫色で先端のみ黄色。全体が濃紫色のものもある。" class="wp-image-15957" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-頭花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-頭花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-頭花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-頭花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-頭花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>テンニンギクの頭花：大部分が濃紫色で先端のみ黄色。全体が濃紫色のものもある。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-%E3%83%86%E3%83%B3%E3%83%8B%E3%83%B3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-%E3%83%86%E3%83%B3%E3%83%8B%E3%83%B3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" alt="テンニンギクの果実" class="wp-image-15956" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-果実-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-果実-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-果実-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-果実-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3888-テンニンギク-果実.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>テンニンギクの果実｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-whole-shape-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-whole-shape-1024x768.jpg" alt="オオテンニンギクの全形：最も典型的なものは根出葉のため下部に葉が密生するように見える。" class="wp-image-15960" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-whole-shape-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-whole-shape-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-whole-shape-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-whole-shape-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-whole-shape.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オオテンニンギクの全形：最も典型的なものは根出葉のため下部に葉が密生するように見える。｜By Matt Lavin – https://www.flickr.com/photos/35478170@N08/52378803468/, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=124523203</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-leaf-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-leaf-1024x768.jpg" alt="オオテンニンギクの根出葉" class="wp-image-15961" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-leaf-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-leaf-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-leaf-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-leaf-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-leaf.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オオテンニンギクの根出葉｜By Matt Lavin – https://www.flickr.com/photos/35478170@N08/52378989585/, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=124523218</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-flower-1024x683.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="683" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-flower-1024x683.jpg" alt="オオテンニンギクの頭花：基部のみが濃紫色で他の大部分が黄色。濃紫色が全くないものもある。" class="wp-image-15959" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-flower-1024x683.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-flower-300x200.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-flower-768x512.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-flower-1536x1024.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/gaillardia-aristata-flower.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オオテンニンギクの頭花：基部のみが濃紫色で他の大部分が黄色。濃紫色が全くないものもある。｜By Cephas – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=107635811</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">Flora of North America Committee. 2006. Flora of North America (Vol. 21 Magnoliophyta: Asteridae, Part 8 Asteraceae, Part 3). Oxford University Press, Oxford. 616pp. ISBN: 9780195305654</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"Flora of North America: North of Mexico : Magnoliophyta : Asteridae, Part 8 : Asteraceae, Part 3","b":"Oxford University Press, USA","t":"9780195305654","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"","p":["\/images\/I\/510g2ljnN9L._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/0195305655","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/0195305655","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/Flora%20of%20North%20America%3A%20North%20of%20Mexico%20%3A%20Magnoliophyta%20%3A%20Asteridae%2C%20Part%208%20%3A%20Asteraceae%2C%20Part%203\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=Flora%20of%20North%20America%3A%20North%20of%20Mexico%20%3A%20Magnoliophyta%20%3A%20Asteridae%2C%20Part%208%20%3A%20Asteraceae%2C%20Part%203","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"EJKsh","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-EJKsh">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph">RBG Kew. 2025. The International Plant Names Index and World Checklist of Vascular Plants. Plants of the World Online. <a rel="noopener" target="_blank" href="http://www.ipni.org/">http://www.ipni.org</a> and <a rel="noopener" target="_blank" href="https://powo.science.kew.org/">https://powo.science.kew.org/</a></p>
		<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="15944" data-ulike-nonce="17f0401f9d" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_15944"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>メナモミ・コメナモミ・オナモミの違いは？似た種類の見分け方を解説！粘液を分泌する総苞片は動物にくっつくためだった！？</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/14557</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 25 Feb 2025 06:54:22 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[利用方法]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[昆虫]]></category>
		<category><![CDATA[生態]]></category>
		<category><![CDATA[種子散布]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=14557</guid>

					<description><![CDATA[メナモミとコメナモミはいずれもキク科メナモミ属に含まれ、舌状花は黄色で小型で、総苞片は有柄の腺毛がある点が最大の特徴です。2種はそこまで頻繁ではないですが開けた場所で生え、特にメナモミは古来には日本人に発酵食品として使用 [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="14557" data-ulike-nonce="1c6a0ed0d8" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_14557"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	
<p class="wp-block-paragraph">メナモミとコメナモミはいずれもキク科メナモミ属に含まれ、舌状花は黄色で小型で、総苞片は有柄の腺毛がある点が最大の特徴です。2種はそこまで頻繁ではないですが開けた場所で生え、特にメナモミは古来には日本人に発酵食品として使用されていました。しかし、区別はわかりにくく、オナモミとも混同している人もいるかもしれません。<strong><span class="marker-under-red">メナモミとコメナモミは毛や腺毛の生え具合で区別することができます。オナモミとは名前は似ていますが、花も果実も全く異なっています。</span></strong>メナモミ属の粘液を分泌する総苞片は動物に付着し種子散布する動物付着散布を行っていることが分かっています。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-6" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-6">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">メナモミ・コメナモミとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">メナモミとコメナモミの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">メナモミとオナモミの違いは？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">種子散布方法は？</a></li><li><a href="#toc5" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">メナモミ・コメナモミとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">メナモミ（豨薟、雌菜揉み） <em>Sigesbeckia pubescens</em> は日本の北海道・本州・四国・九州；朝鮮・中国に分布し、シイ・カシ帯とブナ帯下部の畑、道路の法面などに生える一年草です（神奈川県植物誌調査会，2018）。一説には弥生時代に中国から渡来したともされます（松原，2021）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">コメナモミ（小豨薟、小雌菜揉み） <em>Sigesbeckia glabrescens</em> は日本の北海道・本州・四国・九州；朝鮮から中国に分布し、畑や裸地に生える一年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもキク科メナモミ属に含まれ、舌状花は黄色で小型で、総苞片は有柄の腺毛があって開出し、痩果とともに脱落する点が最大の特徴です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ようするに花や果実の周りにはネバネバした毛が生えています。総苞片というのはキク科特有で花の集まりである「頭花」を包むようにある緑色の葉のような部分を指しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">2種はどこにでも生えているとは言い難いですかたまに開けた場所で生えているのを見かけます。しかし、区別方法はあまり知られていないかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、少なくとも中国の明代以降にはメナモミは未熟果を米こうじや小豆、その他の薬草と混ぜて手で揉んで（菜揉み）から発酵させ、「<ruby>神麹<rt>しんきく</rt></ruby>」という強壮薬として使用されていましたが（奥津，2018；松原，2021）、同じく神麹に使用されたキク科のオナモミ（雄菜揉み） <em>Xanthium strumarium</em> subsp. <em>sibiricum</em> と対になる形で命名されており、現代でも混同する人はいるかもしれません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">メナモミとコメナモミの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">メナモミとコメナモミは似ていますが主に2点で区別できます（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">メナモミでは茎と葉に密に長い毛があり、花柄に有柄の腺があるのに対して、コメナモミでは茎と葉は短毛があり、花柄に有柄の腺はないという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">どちらも総苞片に腺毛があるものの、コメナモミでは花柄にまでは及んでいないという点に注意が必要です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この2点でほぼ区別できますが、メナモミでは痩果が長さ2.5～3.5mmであるのに対して、コメナモミでは痩果が長さ2mmという違いもあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一般的にメナモミよりコメナモミの方が多く、普通に見られます。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-whole-shape-768x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-whole-shape-768x1024.jpg" alt="メナモミの全形と葉：茎の長毛は明らか。" class="wp-image-14570" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-whole-shape-768x1024.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-whole-shape-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-whole-shape.jpg 1024w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px"></a><figcaption class="wp-element-caption">メナモミの全形と葉：茎の長毛は明らか。｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12517232</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-flower-768x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-flower-768x1024.jpg" alt="メナモミの花：この個体は花柄が短いため花柄の腺毛が確認しにくい。左側の頭花で花柄の腺毛が確認できる。" class="wp-image-14571" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-flower-768x1024.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-flower-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-flower.jpg 1024w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px"></a><figcaption class="wp-element-caption">メナモミの花：この個体は花柄が短いため花柄の腺毛が確認しにくい。左側の頭花で花柄の腺毛が確認できる。｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12517240</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="コメナモミの葉上面：長毛は確認できない。" class="wp-image-14563" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コメナモミの葉上面：長毛は確認できない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="コメナモミの葉下面" class="wp-image-14561" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コメナモミの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="コメナモミの頭花" class="wp-image-14562" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コメナモミの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" alt="コメナモミの果実：花柄に腺毛はない。" class="wp-image-14560" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-果実-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-果実-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-果実-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-果実-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-果実.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コメナモミの果実：花柄に腺毛はない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">メナモミとオナモミの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">メナモミとオナモミは同じように神麹に使用されたことから雌雄として対になる名称となっていますが、実際には種レベルで異なり、雌雄では勿論ありません。それぞれ別種でどちらも雌雄同株です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">利用方法やキク科という点は類似していますが、他はほぼ似ているとは言い難いレベルで異なっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>まず、花に関しては、メナモミでは花弁が黄色くなり昆虫にアピールする虫媒で、雄頭花と雌頭花がまとまってつくのに対して、オナモミでは黄色くならない目立たない風媒で、雄頭花は葉腋からでた短い花序に、雌頭花は雄花序の基部に集まってつくという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>果実に関しては、どちらも動物付着散布でいわゆる「引っ付き虫」ですが、メナモミでは粘液によって動物に付着するのに対して、オナモミでは硬いフック状のトゲによって動物に付着するという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">なお、現在日本で一般に見られる「オナモミ」はオナモミ <em>Xanthium strumarium</em> subsp. <em>sibiricum</em> という種類ではなく、外来種のオオオナモミ <em>Xanthium orientale</em> subsp. <em>orientale</em> に入れ替わっています。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-1024x768.jpg" alt="オナモミの葉" class="wp-image-14576" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オナモミの葉｜By Karduelis – Own work, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6342015</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower-998x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="998" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower-998x1024.jpg" alt="オナモミの頭花：雄頭花と雌頭花に分かれる。" class="wp-image-14577" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower-998x1024.jpg 998w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower-292x300.jpg 292w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower-768x788.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower.jpg 1200w" sizes="(max-width: 998px) 100vw, 998px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オナモミの頭花：雄頭花と雌頭花に分かれる。｜By No machine-readable author provided. Aroche assumed (based on copyright claims). – No machine-readable source provided. Own work assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1111212</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-unripe-fruit.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="600" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-unripe-fruit.jpg" alt="オナモミの未熟果：フックがついたトゲがある。" class="wp-image-14578" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-unripe-fruit.jpg 800w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-unripe-fruit-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-unripe-fruit-768x576.jpg 768w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オナモミの未熟果：フックがついたトゲがある。｜By No machine-readable author provided. Folini assumed (based on copyright claims). – No machine-readable source provided. Own work assumed (based on copyright claims)., CC BY 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=688163</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">種子散布方法は？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">メナモミ属の仲間は総苞片は有柄の腺毛があり、更にメナモミでは花柄にまで腺毛が及んでいます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この腺毛の役割は何なのでしょうか？</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>あまり国内の文献では指摘されていませんが、実は同属の種の研究から腺毛が横を通った動物に付着して遠くに分散する動物付着散布であることが分かっています（Heinrich et al., 2002）。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">オナモミのように果実そのものに動物の毛につくフックがあるわけではなく、総苞片に粘着力のある粘液を分泌しており、この総苞片が痩果とともに脱落することで種子散布ができる仕組みとなっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、腺毛が分泌する粘液の成分を調べた研究では粘液にはセスキテルペンと高分子量の他のテルペンが主成分として含まれており、まだ実証はされていませんが、単に粘着性を生み出しているだけでなく、植食性昆虫や病原菌を防いでいる可能性も指摘されています。メナモミの花柄の腺毛にはそのような役割があるのかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただ、具体的にどのような動物に付着しているかや、オナモミのような物理的な動物付着散布に比べてどのようなメリットがあるのかという点はまだ分かっていません。今後の研究課題と言えるでしょう。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc5">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">Heinrich, G., Pfeifhofer, H. W., Stabentheiner, E., &amp; Sawidis, T. 2002. Glandular hairs of <em>Sigesbeckia jorullensis</em> Kunth (Asteraceae): morphology, histochemistry and composition of essential oil. Annals of Botany 89(4): 459-469. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1093/aob/mcf062">https://doi.org/10.1093/aob/mcf062</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">松原徹郎. 2021. 植物はあれもこれも薬草です（第21回）メナモミ：生葉、乾燥葉で風邪・リウマチ・動脈硬化の予防. 現代農業 100(9): 260-263. ISSN: 0289-3517, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://gn.nbkbooks.com/?p=40215">https://gn.nbkbooks.com/?p=40215</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">奥津果優. 2018. 知られざる漢方用薬―「神麹」―. 生物工学会誌 96(8): 476.<br>ISSN: 0919-3758, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://www.sbj.or.jp/wp-content/uploads/file/sbj/9608/9608_biomedia_5.pdf">https://www.sbj.or.jp/wp-content/uploads/file/sbj/9608/9608_biomedia_5.pdf</a></p>
		<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="14557" data-ulike-nonce="1c6a0ed0d8" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_14557"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>フキ・ツワブキ・オオツワブキの違いは？似た種類の見分け方を解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/13481</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 24 Apr 2024 08:32:32 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[落葉]]></category>
		<category><![CDATA[食用]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=13481</guid>

					<description><![CDATA[フキ・ツワブキ・オオツワブキはいずれもキク科に含まれ、心形（ハート形）～腎形（腎臓のような形）の葉をつける点はよく似ており、食用になる点も共通しています。日本ではどちらも古くから利用されてきた経緯があるので混同する人がい [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="13481" data-ulike-nonce="e51fd329a5" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_13481"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	
<p class="wp-block-paragraph">フキ・ツワブキ・オオツワブキはいずれもキク科に含まれ、心形（ハート形）～腎形（腎臓のような形）の葉をつける点はよく似ており、食用になる点も共通しています。日本ではどちらも古くから利用されてきた経緯があるので混同する人がいるかも知れません。<strong><span class="marker-under-red">しかし、分類上は同じキク科ではあるののかなり隔たりがあり、花の形は全く異なっています。名前の通りフキは葉に光沢はなく、ツワブキは葉に光沢があるという点でも区別できるでしょう。ツワブキとオオツワブキは体のサイズを比較すると違いが分かります。</span></strong>ただしツワブキには様々な近縁種・変種・品種がある点は注意してください。本記事ではフキ属とツワブキ属の分類・形態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-8" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-8">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">フキ・ツワブキ・オオツワブキとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">フキ・ツワブキ・オオツワブキの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">他に似た種類はいる？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">フキ・ツワブキ・オオツワブキとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">フキ（蕗） <em>Petasites japonicus</em> subsp. <em>japonicus</em> は日本の本州・四国・九州・琉球；朝鮮・中国に分布し、シイ・カシ帯～ブナ帯の崩壊地・林縁などに生える多年草です。日本では古くから花茎を食用として栽培されます（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ツワブキ（石蕗・艶蕗・橐吾） <em>Farfugium japonicum</em> var. <em>japonicum</em> は日本の本州（福島県以南）・四国・九州；朝鮮・中国に分布し、海岸の日陰の岩場・林縁などに生える多年草です。日本では古くから観賞用に栽培され、江戸時代から品種改良されてきました。古くは山菜として葉柄をアク抜きして食用にしていたことがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">オオツワブキ（大石蕗） <em>Farfugium japonicum</em> var. <em>giganteum</em> は日本の九州に分布し、海岸に生える多年草です。日本では観賞用に栽培されることがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもキク科に含まれ、心形（ハート形）～腎形（腎臓のような形）の葉をつける点はよく似ており、ツワブキという名前もフキの葉に似ていることに由来しています。果実は<ruby>痩果<rt>そうか</rt></ruby>で冠毛をつけ風によって生息地を広げる風散布を行う点も共通です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">都市部でも道傍にどちらも生えているのをよく見かけます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">人の利用という観点でもどちらも食用にされ、特にフキは早春の花茎が「蕗の薹（フキノトウ）」と呼ばれ、山菜や栽培されたものが食用にされます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">「きゃらぶき」あるいは「伽羅煮」という佃煮は通常フキを用いますが、ツワブキを用いることもあります。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"天然 蕗 鹿児島県指宿産 （約600g）","b":"ノーブランド品","t":"","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51t-RGgRNIL._SL500_.jpg","\/51BZ8z6dpZL._SL500_.jpg","\/51NvSV1-BzL._SL500_.jpg","\/51Cxb5tudNL._SL500_.jpg","\/51pWajw5KqL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0C23H7LPP","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0C23H7LPP","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E5%A4%A9%E7%84%B6%20%E8%95%97%20%E9%B9%BF%E5%85%90%E5%B3%B6%E7%9C%8C%E6%8C%87%E5%AE%BF%E7%94%A3%20%EF%BC%88%E7%B4%84600g%EF%BC%89\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E5%A4%A9%E7%84%B6%20%E8%95%97%20%E9%B9%BF%E5%85%90%E5%B3%B6%E7%9C%8C%E6%8C%87%E5%AE%BF%E7%94%A3%20%EF%BC%88%E7%B4%84600g%EF%BC%89","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"SEa0f","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-SEa0f">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"タチバナ食品 ふき 水煮 1kg","b":"タチバナ食品","t":"4966157004437","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"","p":["\/images\/I\/41yZhG4pw9L._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B07PSX4Z7W","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B07PSX4Z7W","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%82%BF%E3%83%81%E3%83%90%E3%83%8A%E9%A3%9F%E5%93%81%20%E3%81%B5%E3%81%8D%20%E6%B0%B4%E7%85%AE%201kg\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%82%BF%E3%83%81%E3%83%90%E3%83%8A%E9%A3%9F%E5%93%81%20%E3%81%B5%E3%81%8D%20%E6%B0%B4%E7%85%AE%201kg","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"FIRUy","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-FIRUy">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph">そのため、区別がつかない人がいるかもしれません。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"酒肴の蔵66 西根の森 天然山菜の苗 フキのポット苗","b":"酒肴の蔵66","t":"4570086690687","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/61nHpCXUEES._SL500_.jpg","\/61OUJuUUXtS._SL500_.jpg","\/616B4qVKItS._SL500_.jpg","\/61YYlHnktjS._SL500_.jpg","\/41Eh5ozfm+L._SL500_.jpg","\/61uurZR3+MS._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B095H5P7YQ","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B095H5P7YQ","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%83%95%E3%82%AD%20%E8%8B%97\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%83%95%E3%82%AD%20%E8%8B%97","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"RK1cj","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-RK1cj">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"ＩＴＡＮＳＥ ツワブキ 9cm 2個セット 品種で選べる花苗","b":"ＩＴＡＮＳＥ","t":"4571603448750","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/518npM+5EFL._SL500_.jpg","\/51WDmXzYX8L._SL500_.jpg","\/51+cSUJ-83L._SL500_.jpg","\/51mj0WW6y+L._SL500_.jpg","\/41tgeOO5ksL._SL500_.jpg","\/51tLZdqT2kL._SL500_.jpg","\/41Y47As8m2L._SL500_.jpg","\/41Rl3CBVK+L._SL500_.jpg","\/41LkaCjDuZL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0DJJG9WD4","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":1,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0DJJG9WD4","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":2,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%EF%BC%A9%EF%BC%B4%EF%BC%A1%EF%BC%AE%EF%BC%B3%EF%BC%A5%20%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD%209cm%202%E5%80%8B%E3%82%BB%E3%83%83%E3%83%88%20%E5%93%81%E7%A8%AE%E3%81%A7%E9%81%B8%E3%81%B9%E3%82%8B%E8%8A%B1%E8%8B%97\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":3,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%EF%BC%A9%EF%BC%B4%EF%BC%A1%EF%BC%AE%EF%BC%B3%EF%BC%A5%20%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD%209cm%202%E5%80%8B%E3%82%BB%E3%83%83%E3%83%88%20%E5%93%81%E7%A8%AE%E3%81%A7%E9%81%B8%E3%81%B9%E3%82%8B%E8%8A%B1%E8%8B%97","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"ua7pl","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-ua7pl">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">フキ・ツワブキ・オオツワブキの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、フキはフキ属、ツワブキとオオツワブキはツワブキ属に含まれることからも分かるように、分類上は同じキク科ではありますがかなり大きな隔たりがあります（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一番簡単な違いは葉にあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">フキでは葉に光沢がなく質感は柔らかいのに対して、ツワブキとオオツワブキでは葉に光沢があり質感が固いという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ツワブキという和名は葉にツヤがあるので、艶蕗から由来すると考えられています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これはフキが落葉性（冬になると葉を無くす性質）であるのに対して、ツワブキとオオツワブキが常緑性（冬になるっても葉を付けたままである性質）の違いに由来しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これだけではなく花（あるいは花の集合したものであるキク科特有の「頭花」）にも明確な違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">フキでは黄白色の筒状花のみをつけるのに対して、ツワブキとオオツワブキでは頭花の周りには黄色の雌性の舌状花が1列に並び、中心部に両性の筒状花が多数集まるという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>言葉にすると少し難しいですが、要するにツワブキとオオツワブキでは花びらのような黄色の目立つ部分があるのに対して、フキではこのようなものはありません。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">次にツワブキとオオツワブキの違いですが、ツワブキとオオツワブキは同じ種類の変種関係になるので基本的な構造にそれほど大きな違いはありません（奥野，2017）。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>しかし名前の通り、ツワブキでは葉身の長さが4～15cmで、花茎の高さが30～80cm程度であるのに対して、オオツワブキでは葉身の長さが30cmで、花茎の高さが1mを超えるほど長いという違いがあります。</strong></p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-%E3%83%95%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-%E3%83%95%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="フキの葉；光沢がない。" class="wp-image-13471" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>フキの葉；光沢がない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-%E3%83%95%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-%E3%83%95%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="フキの花：白色に近く筒状花のみ" class="wp-image-13472" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>フキの花：白色に近く筒状花のみ｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="ツワブキの葉：光沢がある。" class="wp-image-13506" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-葉.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ツワブキの葉：光沢がある。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ツワブキの花：黄色で舌状花あり。" class="wp-image-13507" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ツワブキの花：黄色で舌状花あり。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" alt="ツワブキの果実" class="wp-image-13508" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-果実-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-果実-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-果実-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-果実-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978-ツワブキ-果実.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ツワブキの果実｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">他に似た種類はいる？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">フキには亜種として本州中部以北の日本海側と北海道に大型のアキタブキ（オオブキ）subsp. <em>giganteus</em> が知られています（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ツワブキの変種や品種はかなり数が多いです（奥野，2017）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">リュウキュウツワブキ var. <em>luchuense</em> は奄美大島・沖縄島・西表島に分布し、渓流に生え、渓流に適応して葉が楕円形から扇形になっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">キモンツワブキ ‘Aureo-maculatum’ は園芸では<ruby>天星<rt>てんぼし</rt></ruby> ‘Tenboshi’ というシノニムで知られ、葉に星斑があるものです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">カワリツワブキ f. <em>eligulatum</em> は頭花に舌状花を欠くものです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ウコンツワブキ f. <em>luteofuscus</em> は舌状花の色がウコン色のものです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ヤエヤマブキ f. <em>plenum</em> は中心部の筒状花が舌状花になったものです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ツツザキツワブキ f. <em>tubiflorum</em> は舌状花が管状に巻くものです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">カンツワブキ <em>Farfugium hiberniflorum</em> はツワブキとは全くの別種で、葉身が薄く、葉先がやや鋭く尖り、葉縁は鋭重鋸歯があることから区別がつきます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">更にヤクシマツワブキ <em>Farfugium tatewakii</em> はツワブキとカンツワブキの推定雑種で、ツワブキのような見た目ではあるものの、葉縁の鋸歯が目立ちます。しかし現在の分類に従った正式な命名がまだ行われていません。雑種であった場合、<em>Farfugium </em>x<em> tatewakii</em> のような形になるでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ヤマブキとの違いは別記事を御覧ください。</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/13462" title="ヤマブキとシロヤマブキの違いは？フキやキンシバイとの違いは？似た種類の見分け方を解説" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.1668 ヤマブキ 花" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-花-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-花-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-花-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">ヤマブキとシロヤマブキの違いは？フキやキンシバイとの違いは？似た種類の見分け方を解説</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">ヤマブキとシロヤマブキはいずれもバラ科バラ亜科に含まれ、自生することに加えて観賞用に栽培されているのをあちこちで見かけ、春の訪れを感じさせる樹木です。しかし、シロヤマブキのことを単に「ヤマブキの花弁が白いもの」というように勘違いしている人は...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2024.04.23</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978.1-%E3%82%AD%E3%83%A2%E3%83%B3%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978.1-%E3%82%AD%E3%83%A2%E3%83%B3%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="キモンツワブキ（天星）の葉" class="wp-image-13520" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978.1-キモンツワブキ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978.1-キモンツワブキ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978.1-キモンツワブキ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978.1-キモンツワブキ-葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3978.1-キモンツワブキ-葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>キモンツワブキ（天星）の葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-%E3%82%AB%E3%83%B3%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-%E3%82%AB%E3%83%B3%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="カンツワブキの葉：葉身が薄く、葉先がやや鋭く尖る、本来は葉縁は鋭重鋸歯があるが苗であるためかまだ発達していない。" class="wp-image-13509" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-カンツワブキ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-カンツワブキ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-カンツワブキ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-カンツワブキ-葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-カンツワブキ-葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>カンツワブキの葉：葉身が薄く、葉先がやや鋭く尖る、本来は葉縁は鋭重鋸歯があるが苗であるためかまだ発達していない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-%E3%82%AB%E3%83%B3%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-%E3%82%AB%E3%83%B3%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="カンツワブキの花" class="wp-image-13510" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-カンツワブキ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-カンツワブキ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-カンツワブキ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-カンツワブキ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979-カンツワブキ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>カンツワブキの花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-%E3%83%A4%E3%82%AF%E3%82%B7%E3%83%9E%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-%E3%83%A4%E3%82%AF%E3%82%B7%E3%83%9E%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ヤクシマツワブキの葉上面：ツワブキによく似ているが鋸歯が目立つ。" class="wp-image-13512" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヤクシマツワブキの葉上面：ツワブキによく似ているが鋸歯が目立つ。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-%E3%83%A4%E3%82%AF%E3%82%B7%E3%83%9E%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-%E3%83%A4%E3%82%AF%E3%82%B7%E3%83%9E%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ヤクシマツワブキの葉下面" class="wp-image-13513" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヤクシマツワブキの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-%E3%83%A4%E3%82%AF%E3%82%B7%E3%83%9E%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-%E3%83%A4%E3%82%AF%E3%82%B7%E3%83%9E%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ヤクシマツワブキの花" class="wp-image-13511" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3979.1-ヤクシマツワブキ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヤクシマツワブキの花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">奥野哉. 2017. ツワブキ 栽培管理・育種・歴史・多様な変異形質がわかる. 誠文堂新光社, 東京. 239pp. ISBN: 9784416517666</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"ツワブキ: 栽培管理・育種・歴史・多様な変異形質がわかる (ガーデンライフシリーズ)","b":"誠文堂新光社","t":"9784416517666","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51NiA3llGmL._SL500_.jpg","\/41fZZxBvHWL._SL500_.jpg","\/41-KYLRXDLL._SL500_.jpg","\/51ybowHIN3L._SL500_.jpg","\/517iwWnA2TL._SL500_.jpg","\/513X+ZWb5rL._SL500_.jpg","\/51JKA8xCgNL._SL500_.jpg","\/51M-3vzWVCL._SL500_.jpg","\/51KTyznFr-L._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4416517661","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4416517661","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD%3A%20%E6%A0%BD%E5%9F%B9%E7%AE%A1%E7%90%86%E3%83%BB%E8%82%B2%E7%A8%AE%E3%83%BB%E6%AD%B4%E5%8F%B2%E3%83%BB%E5%A4%9A%E6%A7%98%E3%81%AA%E5%A4%89%E7%95%B0%E5%BD%A2%E8%B3%AA%E3%81%8C%E3%82%8F%E3%81%8B%E3%82%8B%20(%E3%82%AC%E3%83%BC%E3%83%87%E3%83%B3%E3%83%A9%E3%82%A4%E3%83%95%E3%82%B7%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%82%BA)\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%83%84%E3%83%AF%E3%83%96%E3%82%AD%3A%20%E6%A0%BD%E5%9F%B9%E7%AE%A1%E7%90%86%E3%83%BB%E8%82%B2%E7%A8%AE%E3%83%BB%E6%AD%B4%E5%8F%B2%E3%83%BB%E5%A4%9A%E6%A7%98%E3%81%AA%E5%A4%89%E7%95%B0%E5%BD%A2%E8%B3%AA%E3%81%8C%E3%82%8F%E3%81%8B%E3%82%8B%20(%E3%82%AC%E3%83%BC%E3%83%87%E3%83%B3%E3%83%A9%E3%82%A4%E3%83%95%E3%82%B7%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%82%BA)","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"mZ4xE","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-mZ4xE">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->
		<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="13481" data-ulike-nonce="e51fd329a5" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_13481"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ヤマブキとシロヤマブキの違いは？フキやキンシバイとの違いは？似た種類の見分け方を解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/13462</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 23 Apr 2024 09:37:24 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[バラ科]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[落葉]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=13462</guid>

					<description><![CDATA[ヤマブキとシロヤマブキはいずれもバラ科バラ亜科に含まれ、自生することに加えて観賞用に栽培されているのをあちこちで見かけ、春の訪れを感じさせる樹木です。しかし、シロヤマブキのことを単に「ヤマブキの花弁が白いもの」というよう [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="13462" data-ulike-nonce="cf791ecbc1" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_13462"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="+1"></span>			</div></div>
	
<p class="wp-block-paragraph">ヤマブキとシロヤマブキはいずれもバラ科バラ亜科に含まれ、自生することに加えて観賞用に栽培されているのをあちこちで見かけ、春の訪れを感じさせる樹木です。しかし、シロヤマブキのことを単に「ヤマブキの花弁が白いもの」というように勘違いしている人はいるかもしれません。<strong><span class="marker-under-red">ヤマブキとシロヤマブキは分類では属レベルで異なっており、その違いは花弁の数や葉の形や付き方などで確認することができるでしょう。フキやキンシバイとは全く異なる仲間です。</span></strong>本記事ではヤマブキ属とシロヤマブキ属の分類・形態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-10" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-10">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">ヤマブキ・シロヤマブキとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">ヤマブキとシロヤマブキの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">ヤマブキの品種は？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">ヤマブキとフキの違いは？</a></li><li><a href="#toc5" tabindex="0">ヤマブキとキンシバイの違いは？</a></li><li><a href="#toc6" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">ヤマブキ・シロヤマブキとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ヤマブキ（山吹） <em>Kerria japonica</em> は日本の北海道・本州・四国・九州；中国に分布し、落葉広葉樹林内や林縁などの湿ったところに生える落葉低木です。園芸では観賞用に普通に栽培されています（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">シロヤマブキ（白山吹） <em>Rhodotypos scandens</em> は日本の中国地方（岡山県・広島県・島根県）・福井県・香川県など局所的に分布し、丘陵～山地の岩場や林縁に生える落葉低木です。野生個体群は<cite>『環境省レッドリスト2020』</cite>で絶滅危惧IB類（EN）とされ各都道府県ごとのレッドリストにも掲載される希少種ですが、園芸では観賞用に普通に栽培されています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもバラ科バラ亜科に含まれ、自生もしていますがそれよりも都市部で観賞用に栽培されているのをあちこちで見かけることが多いかもしれません。花期である春の4〜5月になるとあちこちで大きな花弁を持った花が咲いています。「山吹色」という名前の由来にもなっており、赤みを帯びた黄色を表す伝統色として平安時代から使われてきました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">名前は勿論として、葉縁に重鋸歯を持っている点もよく似ています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">「シロヤマブキ」という和名のせいで単にヤマブキの花が白いだけだと勘違いしてしまう人もいるかもしれません。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"ヤマブキ 苗","b":"ＩＴＡＮＳＥ","t":"4570045341841","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51DwxX+EnaL._SL500_.jpg","\/61UhUeeHOgL._SL500_.jpg","\/61TcCTYCCuL._SL500_.jpg","\/61VbWVT84NL._SL500_.jpg","\/518x7tKJFsL._SL500_.jpg","\/519bSfnhOqL._SL500_.jpg","\/61Hol-sz-XL._SL500_.jpg","\/41chGHDghFL._SL500_.jpg","\/51XK7GgdqSL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B08WLPYW8X","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B08WLPYW8X","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD%20%E8%8B%97\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD%20%E8%8B%97","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"WkHxK","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-WkHxK">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"シロヤマブキ 苗","b":"遊恵盆栽","t":"","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/41KN597xVyL._SL500_.jpg","\/51Ztup7j8BL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0066LKWB4","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0066LKWB4","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD%20%E8%8B%97\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD%20%E8%8B%97","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"65aHp","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-65aHp">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">ヤマブキとシロヤマブキの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、ヤマブキとシロヤマブキは全くの別種です（Wu et al., 2007; 林，2019）。これはヤマブキがヤマブキ属に含まれ、シロヤマブキがシロヤマブキ属に含まれることからも分かります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">勿論、花の色に違いがあり、ヤマブキでは花弁が黄色であるのに対して、シロヤマブキでは白色であるということになりますが、ヤマブキには稀ですがシロバナヤマブキ <em>Kerria japonica</em> f. <em>albescens</em> という品種も知られています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのためこれだけでは区別がつかない場合があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>ただその場合でもヤマブキでは花弁が5枚であるのに対して、シロヤマブキでは4枚であるという明確な違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">また更に決定的な違いは葉に現れています。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">ヤマブキでは葉表面にシワは多少はあるものの少なめで葉下面には葉脈沿いに毛があるだけなのに対して、シロヤマブキでは葉表面にシワが明らかに多く葉下面には白い毛が多数生えているという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>また、ヤマブキでは葉は互生するのに対して、シロヤマブキは対生するという違いもあります。</strong>シロヤマブキのように対生するバラ科の樹木は珍しいです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">以上で区別できるでしょう。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ヤマブキの葉上面：これ若葉に近いもので成熟するともう少し葉先が尾状にはっきり伸びる。" class="wp-image-13463" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヤマブキの葉上面：これ若葉に近いもので成熟するともう少し葉先が尾状にはっきり伸びる。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ヤマブキの葉下面：毛が殆どない。" class="wp-image-13464" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヤマブキの葉下面：毛が殆どない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ヤマブキの花：黄色で5花弁" class="wp-image-13465" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1668-ヤマブキ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヤマブキの花：黄色で5花弁｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="シロヤマブキの葉上面" class="wp-image-13466" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>シロヤマブキの葉上面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="シロヤマブキの葉下面：明らかに白い毛が確認できる。" class="wp-image-13467" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>シロヤマブキの葉下面：明らかに白い毛が確認できる。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8B%A5%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8B%A5%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="シロヤマブキの若葉" class="wp-image-13470" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-若葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-若葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-若葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-若葉.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>シロヤマブキの若葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E6%A8%B9%E7%9A%AE-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E6%A8%B9%E7%9A%AE-1024x768.jpg" alt="シロヤマブキの樹皮" class="wp-image-13476" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-樹皮-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-樹皮-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-樹皮-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-樹皮.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>シロヤマブキの樹皮｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="シロヤマブキの花：白色で4花弁" class="wp-image-13468" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>シロヤマブキの花：白色で4花弁｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E6%9C%AA%E7%86%9F%E6%9E%9C-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-%E3%82%B7%E3%83%AD%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E6%9C%AA%E7%86%9F%E6%9E%9C-1024x768.jpg" alt="シロヤマブキの果実：熟すともう少し黒みが強くなる。" class="wp-image-13469" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-未熟果-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-未熟果-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-未熟果-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-未熟果-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1670-シロヤマブキ-未熟果.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>シロヤマブキの果実：熟すともう少し黒みが強くなる。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">ヤマブキの品種は？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ヤマブキには上記のシロバナヤマブキのほか、花が八重咲きのヤエヤマブキ f. <em>plena</em> や、花弁の幅が狭く6～8枚のキクザキヤマブキ f. <em>stellata</em> が知られています。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-%E3%83%A4%E3%82%A8%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-%E3%83%A4%E3%82%A8%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="ヤエヤマブキの葉" class="wp-image-13474" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-ヤエヤマブキ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-ヤエヤマブキ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-ヤエヤマブキ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-ヤエヤマブキ-葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-ヤエヤマブキ-葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヤエヤマブキの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-%E3%83%A4%E3%82%A8%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-%E3%83%A4%E3%82%A8%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%96%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ヤエヤマブキの花" class="wp-image-13475" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-ヤエヤマブキ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-ヤエヤマブキ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-ヤエヤマブキ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-ヤエヤマブキ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.1669.a-ヤエヤマブキ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヤエヤマブキの花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">ヤマブキとフキの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ヤマブキとフキ（蕗） <em>Petasites japonicus</em> の違いが気になる人もいるかもしれません。ヤマブキの中には「フキ」という別の植物の名前が入っているからです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、そもそもヤマブキという名前はフキに由来していません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ヤマブキという和名は山に生えることと枝が少しの風でも揺れることから「<ruby>山振<rt>やまぶ</rt></ruby>り」と呼ばれ、これが転訛したという説が有力なようです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一方、フキの和名の由来には定説がありません。ここではどれも確証がないので省略します。</p>



<p class="wp-block-paragraph">植物としてもフキはキク科で大型で腎形の葉を持つ点、花は頭花を形成する点、果実は冠毛を持つ点などどれをとっても全く異なります。</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/13481" title="フキ・ツワブキ・オオツワブキの違いは？似た種類の見分け方を解説" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-%E3%83%95%E3%82%AD-%E8%8A%B1-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.3977 フキ 花" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">フキ・ツワブキ・オオツワブキの違いは？似た種類の見分け方を解説</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">フキ・ツワブキ・オオツワブキはいずれもキク科に含まれ、心形（ハート形）～腎形（腎臓のような形）の葉をつける点はよく似ており、食用になる点も共通しています。日本ではどちらも古くから利用されてきた経緯があるので混同する人がいるかも知れません。し...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2024.04.24</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-%E3%83%95%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-%E3%83%95%E3%82%AD-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="フキの葉" class="wp-image-13471" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>フキの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-%E3%83%95%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-%E3%83%95%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="フキの花" class="wp-image-13472" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3977-フキ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>フキの花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc5">ヤマブキとキンシバイの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ヤマブキとキンシバイ（金糸梅） <em>Hypericum patulum</em> の違いが気になる人もいるかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、キンシバイは花は全体としてお椀型になり、葉には鋸歯がなく全縁である点がヤマブキと異なります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">もしかしたらそもそもとしてタイリンキンシバイ（ヒペリカム・ヒドコート）を「キンシバイ」と勘違いしている人も多そうです。普通町中で見かけるのはタイリンキンシバイの方です。タイリンキンシバイとキンシバイの違いは別記事を御覧ください。</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/8653" title="キンシバイ・ビヨウヤナギ・タイリンキンシバイ（ヒドコート）・セイヨウキンシバイの違いは？似た種類の見分け方を解説" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/07.2236-%E3%83%93%E3%83%A8%E3%82%A6%E3%83%A4%E3%83%8A%E3%82%AE-%E8%8A%B1-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.2236 ビヨウヤナギ 花" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/07.2236-ビヨウヤナギ-花-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/07.2236-ビヨウヤナギ-花-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/07.2236-ビヨウヤナギ-花-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">キンシバイ・ビヨウヤナギ・タイリンキンシバイ（ヒドコート）・セイヨウキンシバイの違いは？似た種類の見分け方を解説</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">キンシバイ・ビヨウヤナギ・タイリンキンシバイ（ヒドコート）・セイヨウキンシバイはいずれもオトギリソウ科オトギリソウ属で、日本では観賞用に栽培される常緑小低木です。町中では頻繁に見かけ、黄色い花をつける種類としてとても人気がありますが、その区...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2023.06.13</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-leaf-683x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="683" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-leaf-683x1024.jpg" alt="キンシバイの葉：平面に葉が並ぶ、鋸歯はない。" class="wp-image-8667" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-leaf-683x1024.jpg 683w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-leaf-200x300.jpg 200w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-leaf-768x1152.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-leaf.jpg 800w" sizes="(max-width: 683px) 100vw, 683px"></a><figcaption class="wp-element-caption">キンシバイの葉：平面に葉が並ぶ、鋸歯はない。｜By Kingfiser – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=118645187</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-flower-1024x683.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="683" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-flower-1024x683.jpg" alt="キンシバイの花：花は半開きで杯状で雄しべは短い。" class="wp-image-8668" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-flower-1024x683.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-flower-300x200.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-flower-768x512.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-flower-1536x1024.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/06/hypericum-patulum-flower.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">キンシバイの花：花は半開きで杯状で雄しべは短い。｜By Chihiro H – Imported from 500px (archived version) by the Archive Team. (detail page), CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=73622902</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc6">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">林将之. 2019. 樹木の葉 増補改訂 実物スキャンで見分ける1300種類. 山と溪谷社, 東京. 824pp. ISBN: 9784635070447</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"山溪ハンディ図鑑 14 樹木の葉 増補改訂 実物スキャンで見分ける1300種類","b":"山と溪谷社","t":"9784635070447","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51-HkoTfX3L._SL500_.jpg","\/51SuZbZuTYL._SL500_.jpg","\/51Ovtb1CXGL._SL500_.jpg","\/51k9VG2ktKL._SL500_.jpg","\/51I8rWyEW1L._SL500_.jpg","\/51tChl-uojL._SL500_.jpg","\/510s9n5cVoL._SL500_.jpg","\/51H9GuqOTEL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4635070441","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4635070441","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E5%B1%B1%E6%BA%AA%E3%83%8F%E3%83%B3%E3%83%87%E3%82%A3%E5%9B%B3%E9%91%91%2014%20%E5%A2%97%E8%A3%9C%E6%94%B9%E8%A8%82%20%E6%A8%B9%E6%9C%A8%E3%81%AE%E8%91%89%20%E5%AE%9F%E7%89%A9%E3%82%B9%E3%82%AD%E3%83%A3%E3%83%B3%E3%81%A7%E8%A6%8B%E5%88%86%E3%81%91%E3%82%8B1300%E7%A8%AE%E9%A1%9E\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E5%B1%B1%E6%BA%AA%E3%83%8F%E3%83%B3%E3%83%87%E3%82%A3%E5%9B%B3%E9%91%91%2014%20%E5%A2%97%E8%A3%9C%E6%94%B9%E8%A8%82%20%E6%A8%B9%E6%9C%A8%E3%81%AE%E8%91%89%20%E5%AE%9F%E7%89%A9%E3%82%B9%E3%82%AD%E3%83%A3%E3%83%B3%E3%81%A7%E8%A6%8B%E5%88%86%E3%81%91%E3%82%8B1300%E7%A8%AE%E9%A1%9E","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"HI3NZ","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-HI3NZ">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">Wu, Z. Y., Raven, P. H. &amp; Hong, D. Y. (Eds.). 2007. Flora of China (Vol. 13 Clusiaceae through Araliaceae). Science Press, Beijing, and Missouri Botanical Garden Press, St. Louis. ISBN: 9781930723597</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"Flora of China: Clusiaceae Through Araliaceae","b":"Missouri Botanical Garden Press","t":"9781930723597","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"","p":["\/images\/I\/41xQ2UtSSKL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/1930723598","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/1930723598","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/Flora%20of%20China%3A%20Clusiaceae%20Through%20Araliaceae\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=Flora%20of%20China%3A%20Clusiaceae%20Through%20Araliaceae","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"3Q4fb","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-3Q4fb">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->
		<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="13462" data-ulike-nonce="cf791ecbc1" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_13462"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="+1"></span>			</div></div>
	]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクの違いは？似た種類の見分け方を解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/12463</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 13 Apr 2024 04:04:55 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[雑草]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=12463</guid>

					<description><![CDATA[ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクはいずれもキク科サワギク連（キオン連）に含まれ、「ボロギク」という名前が付く外来の雑草です。頭花（頭状花序）が筒状花のみで構成されている点も大きな特徴と言えるでしょう。これら3 [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="12463" data-ulike-nonce="746ee2b36b" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_12463"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="+2"></span>			</div></div>
	
<p class="wp-block-paragraph">ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクはいずれもキク科サワギク連（キオン連）に含まれ、「ボロギク」という名前が付く外来の雑草です。頭花（頭状花序）が筒状花のみで構成されている点も大きな特徴と言えるでしょう。これら3種は名前が似ているため見たことのない人はなんとなく同じような種類だと感じることがあるかもしれません。<strong><span class="marker-under-red">しかし、これら3種は花の色と頭花の形が全く異なり、よく観察すれば簡単に区別できます。ベニバナボロギクとダンドボロギクは花がなかったり、乾燥標本だと区別が難しいことがあるかもしれませんが、葉の形を見れば基本的には区別できます。</span></strong>本記事ではノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクの分類・形態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-12" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-12">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">他に似た種類はいる？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ノボロギク（野襤褸菊） <em>Senecio vulgaris</em> はユーラシア大陸（おそらくヨーロッパ）原産で、日本を含む世界中に帰化し、肥沃な畑・庭・空閑地などに生える一年草～越年草です（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ベニバナボロギク（紅花襤褸菊） <em>Crassocephalum crepidioides</em> は熱帯アフリカ原産で、熱帯地域を中心に帰化し、日本では第二次世界大戦後西日本から広がりはじめ現在では全国に分布し、路傍・伐採跡地・腐植のある崩壊地などには生える一年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ダンドボロギク（段戸襤褸菊） <em>Erechtites hieraciifolius</em> は南北アメリカ大陸原産で、日本を含むユーラシア大陸の一部で帰化し、腐植のある崩壊地などに生え、都市域よりも山地を好む一年草です。和名は愛知県の段戸山で見つかったことに由来します。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもキク科サワギク連（キオン連）に含まれ、「ボロギク」という名前が付く外来の雑草です。この和名は果実が白い毛で覆われた状態がボロ切れ（使い古した布切れ）のように見えることに由来するともされています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これらの仲間は多くのキク科と同様に「頭花（頭状花序）」をつけます。頭花とはキク科に多く見られ、他の植物における花が集合している花序（花の並び）のことです。その証拠にそれぞれの花に雄しべと雌しべの構造があり、特別に「小花」と呼ばれることもあります。普通の人は頭花のことを「花」と呼びますが、本来は異なります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">キク科の小花には花冠の先端が片方に大きく伸びて広がる「舌状花」と花冠が筒状になっている「筒状花（管状花）」の2種類があり、キク科の種類によって異なる組み合わさり方をしていますが、これら3種では舌状花は全くなく、筒状花のみで構成されているというのが大きな特徴でしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため初めてこの種類を調べる場合は区別がつかないという場合があるかもしれません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">同じ「ボロギク」という名前がつく種類ですが、分類学上はいずれも別のグループです（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ノボロギクはキオン属、ベニバナボロギクはベニバナボロギク属、ダンドボロギクはタケダグサ属に含まれています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため、形態には大きな違いがあることが予想されるでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">一番大きな違いは花の色で、ノボロギクでは黄色、ベニバナボロギクでは花冠の上部は紅色で下部は白色、ダンドボロギクでは淡黄色〜緑黄色になっています。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">生体で花期の場合はほぼ確実にこの点を確認すれば区別することができます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、総苞の形や大きさも明らかに異なるので写真を参考にしてみてください。総苞の大きさはノボロギク＜ベニバナボロギク＜ダンドボロギクとなっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">花期はノボロギクが通年、ベニバナボロギクが8〜10月、ダンドボロギクが9〜10月です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただ乾燥標本の場合、色が分からず手がかりが少なくなり、特にベニバナボロギクとダンドボロギクを混同してしまう場合があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのような場合でも葉を確認することで区別することができます。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>具体的にはベニバナボロギクでは明らかに葉柄があり、葉身の基部が中～深裂して頭大羽状（羽裂している裂片のうち、先端が最も大きく基部の方が小さくなる状態）になるのに対して、ダンドボロギクでは葉は葉柄がなく、葉はほぼ同じ大きさの粗い鋸歯だけがあるという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">要するにベニバナボロギクでは葉が別れている部分があるということです。ただし、別れていない場合もあるのでいくつかの葉を見て総合的に決めたほうが良いでしょう。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="ノボロギクの葉" class="wp-image-12756" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ノボロギクの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ノボロギクの頭花" class="wp-image-12757" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ノボロギクの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" alt="ノボロギクの果実" class="wp-image-12758" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-果実-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-果実-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-果実-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-果実-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-果実.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ノボロギクの果実｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-1024x681.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="681" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-1024x681.jpg" alt="ベニバナボロギクの葉：葉柄があり葉身は分裂している。" class="wp-image-12764" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-1024x681.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-300x200.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-768x511.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-1536x1022.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ベニバナボロギクの葉：葉柄があり葉身は分裂している。｜By Harry Rose from South West Rocks, Australia – Crassocephalum crepidioides leaf5, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=40469765</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-%E3%83%99%E3%83%8B%E3%83%90%E3%83%8A%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-%E3%83%99%E3%83%8B%E3%83%90%E3%83%8A%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ベニバナボロギクの頭花" class="wp-image-12759" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-ベニバナボロギク-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-ベニバナボロギク-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-ベニバナボロギク-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-ベニバナボロギク-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ベニバナボロギクの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-fruit.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="596" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-fruit.jpg" alt="ベニバナボロギクの果実" class="wp-image-12765" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-fruit.jpg 800w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-fruit-300x224.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-fruit-768x572.jpg 768w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ベニバナボロギクの果実｜By DXLINH – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3689667</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ダンドボロギクの葉上面：葉柄はなく葉身は分裂していない。" class="wp-image-12760" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉上面.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ダンドボロギクの葉上面：葉柄はなく葉身は分裂していない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ダンドボロギクの葉下面" class="wp-image-12761" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉下面.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ダンドボロギクの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ダンドボロギクの頭花" class="wp-image-12762" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ダンドボロギクの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" alt="ダンドボロギクの果実" class="wp-image-12763" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-果実-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-果実-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-果実-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-果実-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-果実.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ダンドボロギクの果実｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">他に似た種類はいる？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ノボロギクが含まれるキオン属には複数種が知られていますが、多くは舌状花を持っているため、混同することは少ないです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、アレチボロギク <em>Senecio sylvaticus</em> という種類では舌状花を持っているものの、頭花に総苞と同長程度の目立たないものなので、ノボロギクと混同することはあるかもしれません。ノボロギクは外総苞片の先端に濃紫点がありますが、アレチボロギクはないので区別がつきます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ベニバナボロギクが含まれるベニバナボロギク属には別種は知られていません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ダンドボロギクが含まれるタケダグサ属も日本には他に2種が帰化していますが、あまり似ていません。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-1024x768.jpg" alt="アレチボロギクの頭花：舌状花のカールした花冠が確認できる。" class="wp-image-12828" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">アレチボロギクの頭花：舌状花のカールした花冠が確認できる。｜By AnRo0002 – Own work, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=33731408</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>
		<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="12463" data-ulike-nonce="746ee2b36b" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_12463"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="+2"></span>			</div></div>
	]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ホトケノザ・ヒメオドリコソウ・オドリコソウの違いは？モミジバオドリコソウとの違いは？似た種類の見分け方を解説！果実がアリによって運ばれるのはなぜ？</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/12021</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 09 Mar 2024 07:49:48 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[シソ科]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[生態]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=12021</guid>

					<description><![CDATA[ホトケノザ・ヒメオドリコソウ・オドリコソウはいずれもシソ科オドリコソウ属に含まれる草本です。特にホトケノザ・ヒメオドリコソウは春の雑草として有名ですが、3種の区別がつかない人もいるかもしれません。これら3種は比較的見分け [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="12021" data-ulike-nonce="1cb400f9ce" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_12021"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	
<p class="wp-block-paragraph">ホトケノザ・ヒメオドリコソウ・オドリコソウはいずれもシソ科オドリコソウ属に含まれる草本です。特にホトケノザ・ヒメオドリコソウは春の雑草として有名ですが、3種の区別がつかない人もいるかもしれません。<strong><span class="marker-under-red">これら3種は比較的見分けることができ、葉だけでも花だけでも区別することができます。ただ、最近モミジバヒメオドリコソウという種類も確認されているので注意して探してみてください。</span></strong>果実にはエライオソームがあり、アリによって運ばれて分布を広げますが、色々と工夫があることが最近研究されています。本記事ではオドリコソウ属の分類・形態・生態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-14" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-14">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">ホトケノザ・ヒメオドリコソウ・オドリコソウとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">ホトケノザ・ヒメオドリコソウ・オドリコソウの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">ヒメオドリコソウとモミジバヒメオドリコソウの違いは？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">他に似た種類はいる？</a></li><li><a href="#toc5" tabindex="0">果実の構造は？</a></li><li><a href="#toc6" tabindex="0">種子散布方法は？</a></li><li><a href="#toc7" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">ホトケノザ・ヒメオドリコソウ・オドリコソウとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ホトケノザ（仏の座） <em>Lamium amplexicaule</em> は日本の北海道・本州・四国・九州・琉球を含む世界の温暖な地域に広く分布する路傍・空き地・畑地などに普通に生える越年草です。シロバナホトケノザ f. <em>albiflorum</em> は花が白い品種です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ヒメオドリコソウ（姫踊子草） <em>Lamium purpureum</em> はヨーロッパ・小アジア原産で、東アジアや北アメリカなどに帰化し、日本でも北海道・本州に帰化しており、沖積地・丘陵・台地・山地の路傍や空き地・畑地などに普通に生える越年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">オドリコソウ（踊子草） <em>Lamium album</em> var. <em>barbatum</em> は日本の北海道・本州・四国・九州；東アジアに広く分布する沖積地～山地のやや日陰な草地や林縁・路傍などに生える多年草です。別の変種のタイリクオドリコソウ var. <em>album</em> は花冠が白く、ヨーロッパにも分布します。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもシソ科オドリコソウ属に含まれる草本です。日本では特にホトケノザとヒメオドリコソウは路肩で極めて一般的に見られ、混生することも多いです。いわゆる「雑草」と呼ばれるものの仲間でしょう。子供向けの植物図鑑などでも一番紹介される種類で名前を知っている人は多いかもしれません。3～4月の春には一斉に花を咲かせている様子が見られます。ただ、日当たりのいい場所では冬でも咲いているのを見かけます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">形態的には花冠の上唇がかぶと状で先端は前方側に曲がり、下唇は3裂して反曲して開き、喉部の全面は膨れ、花冠筒は萼筒から飛び出し外からでも見えるという共通点があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、これらの区別方法や「ヒメオドリコソウ」という名前の元になった「オドリコソウ」を知らない人は多いかもしれません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">ホトケノザ・ヒメオドリコソウ・オドリコソウの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">3種は比較的簡単に区別することができます（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>まず、ホトケノザとヒメオドリコソウでは花冠の長さが20mm以下と小型であるのに対して、オドリコソウでは花冠の長さが2.5～3cmとかなり大きいという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>また、ホトケノザとヒメオドリコソウでは葉先が丸いのに対して、オドリコソウでは葉先が尾状に尖るという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">この2点で簡単にオドリコソウを区別できます。オドリコソウは都市部ではかなり珍しいです。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">ホトケノザとヒメオドリコソウに関しては、ホトケノザでは葉が腎臓形で茎中部以上の葉には葉柄がなく、花冠は長さ15～20mmであるのに対して、ヒメオドリコソウでは葉が三角状卵形で葉柄があり、花冠は長さ約10mmとやや小さめであるという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>「ホトケノザ」は仏教において仏様が座る蓮華座（蓮華とはハスの花）に例えたネーミングとなっています。流石にハスの花自体とは似ては似つかないですが、腰掛けやすそうな腎臓形の葉が対生で五重塔のように間を開けて段々と重なっている様子はどこか仏教的です。ヒメオドリコソウも同じく対生ですが葉と葉の間が短く密であるため、ホトケノザとは見た目の印象がかなり異なっているでしょう。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">その他、ホトケノザの方が花冠の色が濃く紫色にも近く、ヒメオドリコソウではピンク色に近いです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">更にホトケノザでは「閉鎖花」と呼ばれる開花せず自分の雄しべと雌しべで自家受粉する花を持っており、紫色の蕾が多数確認できますが、ヒメオドリコソウでは通常の蕾以外は存在しません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">以上で区別できるでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">なお、春の七草の「ホトケノザ」はコオニタビラコ <em>Lapsanastrum apogonoides</em> の別名で、キク科の全く見た目が異なる植物です。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-%E3%83%9B%E3%83%88%E3%82%B1%E3%83%8E%E3%82%B6-%E4%B8%8A%E9%83%A8%E3%81%AE%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-%E3%83%9B%E3%83%88%E3%82%B1%E3%83%8E%E3%82%B6-%E4%B8%8A%E9%83%A8%E3%81%AE%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="ホトケノザの上部の葉：葉身は腎臓形、葉柄がない。" class="wp-image-12024" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-上部の葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-上部の葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-上部の葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-上部の葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-上部の葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ホトケノザの上部の葉：葉身は腎臓形、葉柄がない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-%E3%83%9B%E3%83%88%E3%82%B1%E3%83%8E%E3%82%B6-%E4%B8%8B%E9%83%A8%E3%81%AE%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-%E3%83%9B%E3%83%88%E3%82%B1%E3%83%8E%E3%82%B6-%E4%B8%8B%E9%83%A8%E3%81%AE%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="ホトケノザの下部の葉" class="wp-image-12025" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-下部の葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-下部の葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-下部の葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-下部の葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-下部の葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ホトケノザの下部の葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-%E3%83%9B%E3%83%88%E3%82%B1%E3%83%8E%E3%82%B6-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-%E3%83%9B%E3%83%88%E3%82%B1%E3%83%8E%E3%82%B6-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ホトケノザの花：花冠は紫色" class="wp-image-12026" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3506-ホトケノザ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ホトケノザの花：花冠は紫色｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-%E3%83%92%E3%83%A1%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%AA%E3%82%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E5%85%A8%E5%BD%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-%E3%83%92%E3%83%A1%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%AA%E3%82%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E5%85%A8%E5%BD%A2-1024x768.jpg" alt="ヒメオドリコソウの全形：葉身は三角状卵形、上部の葉は赤いことが多く、花冠はピンク色" class="wp-image-12023" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-全形-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-全形-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-全形-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-全形.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヒメオドリコソウの全形：葉身は三角状卵形、上部の葉は赤いことが多く、花冠はピンク色｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-%E3%83%92%E3%83%A1%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%AA%E3%82%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-%E3%83%92%E3%83%A1%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%AA%E3%82%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ヒメオドリコソウの上部の葉と花" class="wp-image-12108" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヒメオドリコソウの上部の葉と花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-%E3%83%92%E3%83%A1%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%AA%E3%82%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E4%B8%8B%E9%83%A8%E3%81%AE%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-%E3%83%92%E3%83%A1%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%AA%E3%82%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E4%B8%8B%E9%83%A8%E3%81%AE%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="ヒメオドリコソウの下部の葉" class="wp-image-12109" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-下部の葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-下部の葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-下部の葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-下部の葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3505-ヒメオドリコソウ-下部の葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヒメオドリコソウの下部の葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/lamium-album-var-barbatum-flower-768x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/lamium-album-var-barbatum-flower-768x1024.jpg" alt="オドリコソウの葉と花：葉先は尾状、花は大型" class="wp-image-12028" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/lamium-album-var-barbatum-flower-768x1024.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/lamium-album-var-barbatum-flower-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/lamium-album-var-barbatum-flower.jpg 1024w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オドリコソウの葉と花：葉先は尾状、花は大型｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=92452018</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">ヒメオドリコソウとモミジバヒメオドリコソウの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">あまり知られていませんが、ヒメオドリコソウの近縁種としてモミジバヒメオドリコソウ <em>Lamium dissectum</em> という種類も知られています。モミジバヒメオドリコソウも同じくヨーロッパ原産の帰化種です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">こちらは更に似た仲間ですが、ヒメオドリコソウでは葉には円みのある鋸歯があるのに対して、モミジバヒメオドリコソウでは葉には浅裂状の深く不規則な鋸歯があるという違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、ヒメオドリコソウでは茎の上部にある葉は赤みを帯びることが多いですが、モミジバヒメオドリコソウではそうなっていません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">まだそれほど日本国内では多くないですが、ヒメオドリコソウだと決めつけずよく観察すると発見することがあるかもしれません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">他に似た種類はいる？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">オドリコソウ属には多数の種類が含まれ、園芸ではツルオドリコソウやキバナオドリコソウなど海外の種類が栽培されます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、いずれも花冠が大きく匍匐茎を持つため簡単に区別できます。</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/15930" title="ラミウム・ツルオドリコソウ・キバナオドリコソウの違いは？似た種類の見分け方を解説！" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/04/07.3504.b-%E3%83%84%E3%83%AB%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%AA%E3%82%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E3%83%93%E3%83%BC%E3%82%B3%E3%83%B3%E3%82%B7%E3%83%AB%E3%83%90%E3%83%BC-%E8%8A%B1-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.3504.b ツルオドリコソウ ビーコンシルバー 花" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/04/07.3504.b-ツルオドリコソウ-ビーコンシルバー-花-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/04/07.3504.b-ツルオドリコソウ-ビーコンシルバー-花-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/04/07.3504.b-ツルオドリコソウ-ビーコンシルバー-花-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">ラミウム・ツルオドリコソウ・キバナオドリコソウの違いは？似た種類の見分け方を解説！</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">ツルオドリコソウとキバナオドリコソウはいずれもシソ科オドリコソウ属に含まれる草本で、園芸では「ラミウム」と呼称され、キバナオドリコソウの別名が「ツルオドリコソウ」であることも手伝い検索すると混同されて表示されています。しかし、生物学的には全...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2025.04.29</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc5">果実の構造は？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">オドリコソウ属は共通で4分離果の小堅果を作ります。つまり1つの果実だったものが4つに分離された後、小堅果ができ1つの小堅果には1つの種子が入っています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ホトケノザの小堅果は長さ2～2.2mm×幅0.9～1.1mm、長い倒卵形、背側はわずかに凸面、腹側の2面は平らで屋根状、目立つうねがあり、表面は不規則な帯白色の突起で覆われ、灰褐色で、基部に種沈（エライオソーム）がつきます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ヒメオドリコソウの小堅果は約長さ2.3mm×幅1.3mm、3稜があり、頭部はほぼ平ら、平滑、オリーブ色～褐灰色、しばしば、白色の斑点があり、基部に大きな種沈（エライオソーム）がつきます。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc6">種子散布方法は？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">エライオソームは栄養素がたっぷり含まれており、これがある植物は基本的にアリ散布を行っています。つまり、アリがエライオソームの栄養素を求めて小堅果を巣まで運んでもらうことによって、分布地を広げています（藤井ら，2012）。アリは運んでからエライオソームだけを切り取って果実と種子は捨ててしまうので、無事に発芽することができるのです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ホトケノザでは少なくともトビイロシワアリ <em>Tetramorium tsushimae</em> という種類が運んでいることが分かっています。トビイロシワアリは極めて一般的で都市部では優占するアリなので、それに追随するようにホトケノザが都市部でも見られるのだとよく分かります。</p>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full is-resized"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/ant-carrying-lamium-amplexicaule-fruit.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1000" height="736" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/ant-carrying-lamium-amplexicaule-fruit.jpg" alt="ホトケノザの果実を運ぶトビイロシワアリ" class="wp-image-12027" style="width:500px" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/ant-carrying-lamium-amplexicaule-fruit.jpg 1000w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/ant-carrying-lamium-amplexicaule-fruit-300x221.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/ant-carrying-lamium-amplexicaule-fruit-768x565.jpg 768w" sizes="(max-width: 1000px) 100vw, 1000px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ホトケノザの果実を運ぶトビイロシワアリ｜Tanaka et al. (2015): Fig. 1 より引用</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">アリ散布の重力散布や風散布にないメリットとしてカメムシのような吸汁して種子を食べてしまう昆虫から種子を守ってもらえるという点が挙げられています。このメリットは長い間仮説止まりでしたが最近の研究によって少なくともホトケノザではこの効果があることが実証されています（Tanaka et al., 2015）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">もう1つ面白いこととしては、ホトケノザは昆虫によって他家受粉する開放花と自家受粉する閉鎖花を作りますが、開放花からできた種子につくエライオソームの方が重量が大きい、つまりたっぷり餌を付けているということが分かっています（寺西ら，2004）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">自家受粉した種子は遺伝的な多様性が少なく親と似たような環境でしか生きることができません。そのため、エライオソームをつける量は少ない方がむしろ好都合なのだと考えられます。一方、他家受粉した種子は遺伝的な多様性が多いため親から離れた環境でも生存でき、より広い地域に自分の子供を広げることができると考えられます。これが開放花と閉鎖花でエライオソームの量が異なる理由だと考えられています。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc7">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">藤井真理・小坂あゆみ・増井啓治. 2012. アリに種子を運ばせる植物たち. 共生のひろば 7: 63-68. ISSN: 1881-2147, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://www.hitohaku.jp/publication/book/kyousei7_063.pdf">https://www.hitohaku.jp/publication/book/kyousei7_063.pdf</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tanaka, K., Ogata, K., Mukai, H., Yamawo, A., &amp; Tokuda, M. 2015. Adaptive advantage of myrmecochory in the ant-dispersed herb <em>Lamium amplexicaule</em> (Lamiaceae): Predation avoidance through the deterrence of post-dispersal seed predators. PloS One 10(7): e0133677. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1371/journal.pone.0133677">https://doi.org/10.1371/journal.pone.0133677</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">寺西眞・藤原直・白神万祐子・北條賢・山岡亮平・鈴木信彦・湯本貴和. 2004. 開放花・閉鎖花を同時につけるホトケノザ種子の表面成分とアリによる種子散布行動. 日本生態学会大会講演要旨集 51: 482. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.14848/esj.ESJ51.0.482.0">https://doi.org/10.14848/esj.ESJ51.0.482.0</a></p>
		<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="12021" data-ulike-nonce="1cb400f9ce" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_12021"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ウィンターコスモスとコスモスの違いは？似た種類の見分け方を解説！実はキクザキセンダングサは別物だった！？</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/11790</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 07 Feb 2024 09:35:40 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[園芸]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[栽培]]></category>
		<category><![CDATA[複葉]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=11790</guid>

					<description><![CDATA[ウィンターコスモス（ウインターコスモス）は園芸で観賞用に栽培され、花期は9〜12月と冬に咲くことからガーデニングで重宝されている植物です。一見、コスモスと名前が似ていることから混同する人もいるかもしれません。しかし、総苞 [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="11790" data-ulike-nonce="fbdb8c9d41" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_11790"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	
<p class="wp-block-paragraph">ウィンターコスモス（ウインターコスモス）は園芸で観賞用に栽培され、花期は9〜12月と冬に咲くことからガーデニングで重宝されている植物です。一見、コスモスと名前が似ていることから混同する人もいるかもしれません。<strong><span class="marker-under-red">しかし、総苞片・花・果実を確認すると分類学的に全く別種であることが分かるでしょう。ウィンターコスモスの別名としてキクザキセンダングサが挙げているウェブサイトが大多数ですがこれは間違いで、ウィンターコスモスとキクザキセンダングサは異なる種類です。これは葉や果実の形を確認すると明らかでしょう。</span></strong>本記事ではウィンターコスモスの似た種類の分類について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-16" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-16">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">ウィンターコスモス・キクザキセンダングサ・コスモスとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">ウィンターコスモス・キクザキセンダングサとコスモスの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">ウィンターコスモスとキクザキセンダングサの違いは？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">他に似た種類は？</a></li><li><a href="#toc5" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">ウィンターコスモス・キクザキセンダングサ・コスモスとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ウィンターコスモスはセンダングサ属の一種<em> Bidens</em> sp.<em> </em>で学名不明（神奈川県植物誌調査会，2018）。詳細不明。別名ウインターコスモス。日本で園芸で観賞用に栽培されます。イエローキューピット ‘Yellow Cupid’ と呼ばれる園芸品種は代表的です。花期は9〜12月と冬に咲くことからガーデニングで重宝されています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">キクザキセンダングサ（菊咲き栴檀草） <em>Bidens laevis</em> はアメリカ合衆国・中米・南米に分布し、牧草地・湿地・池・小​​川・河口の縁に生える一年草または多年草です（Flora of North America Committee, 2006; RBG Kew, 2024）。日本でも西日本で帰化の記録があります（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">コスモス <em>Cosmos bipinnatus</em> は別名オオハルシャギク（大春車菊、大波斯菊）、アキザクラ（秋桜）。メキシコ原産で、園芸で観賞用に栽培され、河原などの乾いたところに逸出帰化する一年草です（神奈川県植物誌調査会，2018；RBG Kew, 2024）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもキク科でウィンターコスモスとコスモスは似た和名を持っています。アメリカ大陸原産で、日本では観賞用に栽培されているのをよく見かけます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">キク科らしく一見「花」に見えるものは、花の集まり（花序）である「頭花」です。中央にある「筒状花」とそれを囲む「舌状花」から構成され、舌状花の花冠が美しさを生み出している部分に当たります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、総苞片は1～2列と少なく、花床（中央の筒状花を付けている土台）は円盤状～凸状であまり盛り上がらないという共通点もあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため、ウィンターコスモスとコスモスの2種を混同する人がいるかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">更にウィンターコスモスとキクザキセンダングサは日本国内のほぼ全てのウェブサイトで同じ種類であるという記述されていますが、これは間違いで全くの別種です。<cite>『Google検索』</cite>のサジェストも間違っています。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"ウィンターコスモス","b":"ＩＴＡＮＳＥ","t":"4582699226139","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/61ZiZ3g7nDL._SL500_.jpg","\/61XwOeGNeFL._SL500_.jpg","\/51nmz7iGCtL._SL500_.jpg","\/51A3ZM94YML._SL500_.jpg","\/51Qasi3RClL._SL500_.jpg","\/51-+8TC0ExL._SL500_.jpg","\/51owwy9H6gL._SL500_.jpg","\/51Aw8-tLW2L._SL500_.jpg","\/41RcYOnrPiL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0C2GP3BYT","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0C2GP3BYT","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":0},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%82%A6%E3%82%A3%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%83%BC%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%83%A2%E3%82%B9\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":1},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%82%A6%E3%82%A3%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%83%BC%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%83%A2%E3%82%B9","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":2}],"eid":"cv6KL","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-cv6KL">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">ウィンターコスモス・キクザキセンダングサとコスモスの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">まず、わかりやすいウィンターコスモス・キクザキセンダングサとコスモスの違いから考えていきます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">名前は確かにどちらもコスモスと付いていますが、分類学的にはキク科ではありますが、ウィンターコスモスとキクザキセンダングサはセンダングサ属に含まれるのに対して、コスモスはコスモス属に含まれており、大きな違いがあることが予想されるでしょう（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">具体的には、センダングサ属では総苞片は1列しかなく草質であるのに対して、コスモス属では総苞片は2～3列で内片は膜質であるという違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">総苞片というのは頭花を包んでいる葉のような存在のことです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">したがってウィンターコスモス・キクザキセンダングサとコスモスでも総苞片の数に違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">勿論、違いはそれだけではなく、ウィンターコスモス・キクザキセンダングサとコスモスの3種に限ればもっと違いを発見することができます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">舌状花の花冠に関してはウィンターコスモスとキクザキセンダングサでは白色～黄色であるのに対して、コスモスは白・ピンク・紅紫色（稀に黄色）であるという違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>果実に関してはいずれも痩果ではありますが、ウィンターコスモスとキクザキセンダングサでは痩果は平べったく、長い刺状の逆刺のある<ruby>芒<rt>のぎ</rt></ruby>（尖った部分）が出来ることによってひっつくことによって「引っ付き虫」になるのに対して、コスモスでは痩果は細長く、芒はなく引っ付き虫にはなりません。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、近縁種のキバナコスモス <em>Cosmos sulphureus</em> では芒があり引っ付き虫です。しかし、痩果はやはり細長いです。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%8F%E3%83%AB%E3%82%B7%E3%83%A3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%8F%E3%83%AB%E3%82%B7%E3%83%A3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="コスモスの葉" class="wp-image-11402" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-オオハルシャギク-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-オオハルシャギク-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-オオハルシャギク-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-オオハルシャギク-葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-オオハルシャギク-葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コスモスの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%8F%E3%83%AB%E3%82%B7%E3%83%A3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%8F%E3%83%AB%E3%82%B7%E3%83%A3%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="コスモスの頭花" class="wp-image-11403" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-オオハルシャギク-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-オオハルシャギク-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-オオハルシャギク-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-オオハルシャギク-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/01/07.3856-オオハルシャギク-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コスモスの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">ウィンターコスモスとキクザキセンダングサの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">問題はウィンターコスモスとキクザキセンダングサの違いです。あらゆる植物解説サイトや園芸サイトなどのメディアで同一視されているので、2種が別種であると疑う人の方が少ないかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>しかし、決定的な違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>ウィンターコスモスでは葉が分裂葉で2回羽状複葉であるのに対して、キクザキセンダングサでは葉が分裂せず広い線形です。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>また、果実に関してもウィンターコスモスでは芒が2本しか無いのに対して、キクザキセンダングサでは芒が4本あるという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">これらの特徴は花冠の色の変異より強く保存されているものであり、園芸品種だからといって変わるものではありません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">したがって、全くの別種であると考えられるでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">なお、舌状花の花冠の色に関しても、ウィンターコスモスでは薄い黄白色の個体が多いですが、キクザキセンダングサでは濃い黄色となっているようです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ではウィンターコスモスが具体的に世界的に知られているどの学名の種類に相当するのでしょうか？ちなみに「ウィンターコスモス」というのは和製英語です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">日本の研究によればウィンターコスモスに相当する種類は「不明」です（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そこでアメリカ合衆国での研究を見ると、キンバイタウコギ <em>Bidens aurea</em> （シノニム：<em>Bidens ferulifolia</em>）という種類は2回羽状複葉でかつ芒が2本とよくウィンターコスモスの特徴と一致しており、「ウィンターコスモス＝キンバイタウコギ」としたくなるところです（Flora of North America Committee, 2006）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ところが、日本の研究ではキンバイタウコギは「葉が分裂せず広い線形で」かつ、芒が2本としており、矛盾が生じています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">普通に考えれば原産国であるアメリカ合衆国での研究が正しいでしょうが、近縁種の可能性も否定できないので、ここでは一旦、「不明」ということにさせていただきます。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-%E3%82%A6%E3%82%A3%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%83%BC%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%83%A2%E3%82%B9-%E3%82%A4%E3%82%A8%E3%83%AD%E3%83%BC%E3%82%AD%E3%83%A5%E3%83%BC%E3%83%94%E3%83%83%E3%83%88-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-%E3%82%A6%E3%82%A3%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%83%BC%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%83%A2%E3%82%B9-%E3%82%A4%E3%82%A8%E3%83%AD%E3%83%BC%E3%82%AD%E3%83%A5%E3%83%BC%E3%83%94%E3%83%83%E3%83%88-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ウィンターコスモス（イエローキューピット）の葉上面：2回羽状複葉" class="wp-image-11798" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ウィンターコスモス（イエローキューピット）の葉上面：2回羽状複葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-%E3%82%A6%E3%82%A3%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%83%BC%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%83%A2%E3%82%B9-%E3%82%A4%E3%82%A8%E3%83%AD%E3%83%BC%E3%82%AD%E3%83%A5%E3%83%BC%E3%83%94%E3%83%83%E3%83%88-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-%E3%82%A6%E3%82%A3%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%83%BC%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%83%A2%E3%82%B9-%E3%82%A4%E3%82%A8%E3%83%AD%E3%83%BC%E3%82%AD%E3%83%A5%E3%83%BC%E3%83%94%E3%83%83%E3%83%88-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ウィンターコスモスの葉下面" class="wp-image-11799" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ウィンターコスモスの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-%E3%82%A6%E3%82%A3%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%83%BC%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%83%A2%E3%82%B9-%E3%82%A4%E3%82%A8%E3%83%AD%E3%83%BC%E3%82%AD%E3%83%A5%E3%83%BC%E3%83%94%E3%83%83%E3%83%88-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-%E3%82%A6%E3%82%A3%E3%83%B3%E3%82%BF%E3%83%BC%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%83%A2%E3%82%B9-%E3%82%A4%E3%82%A8%E3%83%AD%E3%83%BC%E3%82%AD%E3%83%A5%E3%83%BC%E3%83%94%E3%83%83%E3%83%88-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ウィンターコスモスの頭花" class="wp-image-11800" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-頭花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-頭花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-頭花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-頭花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/07.3864.a-ウィンターコスモス-イエローキューピット-頭花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ウィンターコスモスの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-leaf.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="675" height="900" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-leaf.jpg" alt="キクザキセンダングサの葉：不分裂葉で広い線形。" class="wp-image-11801" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-leaf.jpg 675w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-leaf-225x300.jpg 225w" sizes="(max-width: 675px) 100vw, 675px"></a><figcaption class="wp-element-caption">キクザキセンダングサの葉：不分裂葉で広い線形。｜By Fritzflohrreynolds – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=31434649</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-flower-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-flower-1024x768.jpg" alt="キクザキセンダングサの頭花" class="wp-image-11802" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-flower-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-flower-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-flower-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-flower-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/02/bidens-laevis-flower.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">キクザキセンダングサの頭花｜By Riverbanks Outdoor Store from New Port Richey, FL, United States – BurmarigoldUploaded by berichard, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8999212</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">他に似た種類は？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">センダングサ属の別種について知りたい人は別記事を御覧ください。</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/10234" title="センダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギの違いは？似た種類の見分け方を解説" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-%E3%82%B3%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.3860 コセンダングサ 頭花" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-頭花-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-頭花-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-頭花-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">センダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギの違いは？似た種類の見分け方を解説</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">センダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギはいずれもキク科センダングサ属に含まれる一年草で、人間との関係では、果実が「引っ付き虫」であるということが最も大きな特徴でしょう。道脇や水辺を囲むように生え、動物の毛やヒトの衣服に...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2023.11.06</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<p class="wp-block-paragraph">また、コスモス属の違いを知りたい人はこちらの記事を御覧ください。</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/10116" title="コスモス・キバナコスモス・チョコレートコスモス・マリーゴールドの違いは？似た種類の見分け方を解説" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/10/07.3857-%E3%82%AD%E3%83%90%E3%83%8A%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%83%A2%E3%82%B9-%E8%8A%B1-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.3857 キバナコスモス 花" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/10/07.3857-キバナコスモス-花-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/10/07.3857-キバナコスモス-花-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/10/07.3857-キバナコスモス-花-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">コスモス・キバナコスモス・チョコレートコスモス・マリーゴールドの違いは？似た種類の見分け方を解説</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">コスモス・キバナコスモス・チョコレートコスモスはいずれもキク科コスモス属で日本では外来種ではあるものの、「秋桜」という別名があるように今では秋を代表する景観植物となっており、盛んに栽培されています。大きく美しい舌状花の花冠を持つことと、痩果...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2023.10.06</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc5">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">Flora of North America Committee. 2006. Flora of North America (Vol. 21 Magnoliophyta: Asteridae, Part 8 Asteraceae, Part 3). Oxford University Press, Oxford. 616pp. ISBN: 9780195305654</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"Flora of North America: North of Mexico : Magnoliophyta : Asteridae, Part 8 : Asteraceae, Part 3","b":"Oxford University Press, USA","t":"9780195305654","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"","p":["\/images\/I\/510g2ljnN9L._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/0195305655","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/0195305655","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/Flora%20of%20North%20America%3A%20North%20of%20Mexico%20%3A%20Magnoliophyta%20%3A%20Asteridae%2C%20Part%208%20%3A%20Asteraceae%2C%20Part%203\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=Flora%20of%20North%20America%3A%20North%20of%20Mexico%20%3A%20Magnoliophyta%20%3A%20Asteridae%2C%20Part%208%20%3A%20Asteraceae%2C%20Part%203","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"EJKsh","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-EJKsh">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph">RBG Kew. 2024. The International Plant Names Index and World Checklist of Vascular Plants. Plants of the World Online. <a rel="noopener" target="_blank" href="http://www.ipni.org/">http://www.ipni.org</a> and <a rel="noopener" target="_blank" href="https://powo.science.kew.org/">https://powo.science.kew.org/</a></p>
		<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="11790" data-ulike-nonce="fbdb8c9d41" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_11790"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="0"></span>			</div></div>
	]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>センダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギの違いは？似た種類の見分け方を解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/10234</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 06 Nov 2023 05:36:01 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[種子散布]]></category>
		<category><![CDATA[雑草]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=10234</guid>

					<description><![CDATA[センダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギはいずれもキク科センダングサ属に含まれる一年草で、人間との関係では、果実が「引っ付き虫」であるということが最も大きな特徴でしょう。道脇や水辺を囲むように生え、動 [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="10234" data-ulike-nonce="4b4643d466" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_10234"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="+2"></span>			</div></div>
	
<p class="wp-block-paragraph">センダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギはいずれもキク科センダングサ属に含まれる一年草で、人間との関係では、果実が「引っ付き虫」であるということが最も大きな特徴でしょう。道脇や水辺を囲むように生え、動物の毛やヒトの衣服にくっつきやすい場所に生えているところもいやらしいところです。<strong><span class="marker-under-red">しかし、この4種の区別が十分できていない人もいるかもしれません。これらの区別は頭花についた総苞より長い苞葉の有無や、花や葉の形をしっかり観察することでできます。また、引っ付き虫だけでも区別はある程度可能です。</span></strong>本記事ではセンダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギの分類について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-18" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-18">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">センダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">センダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">「引っ付き虫」の違いは？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">センダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">センダングサ（栴檀草） <em>Bidens biternata</em> は日本の本州（関東地方以西）・四国・九州；ユーラシア・アフリカなどに広く分布し、肥沃でやや湿った荒れ地に生える一年草です（神奈川県植物誌調査会，2018）。日本では古い時代の帰化植物と考えられています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">コセンダングサ（小栴檀草） <em>Bidens pilosa</em> var. <em>pilosa</em> は北アメリカ原産で日本の本州・四国・九州；世界の熱帯に広く分布し、河原、都市空閑地、埋立地などの乾いた環境に群生する一年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">アメリカセンダングサ（亜米利加栴檀草） <em>Bidens frondosa</em> は北アメリカ原産で日本にきわめて広く普通に帰化し、肥沃な溝、川岸などに生える一年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">タウコギ（田五加木） <em>Bidens tripartita</em> は日本の北海道・本州・四国・九州；ユーラシアとアフリカ北部に分布し、北アメリカ・オーストラリアなどに帰化し、水田・溝・川岸などに生える一年草です。現在ではアメリカセンダングサよりはるかに少ないです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもキク科センダングサ属に含まれる一年草で、人間との関係では、果実が動物付着散布であることが知られ、つまり「引っ付き虫」であるということが最も大きな特徴でしょう（三浦ら，2007；Abdullah et al., 2025; Qureshi &amp; Anwar, 2025）。道脇や水辺を囲むように生え、動物の毛やヒトの衣服にくっつきやすい場所に生えているところもいやらしいところです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">分類学上もこのような特徴がセンダングサ属を定義する上で重要なものになっており、果実が痩果となり、長い刺状の逆刺のある芒（尖った部分）が出来ることによってひっつくことを可能にしています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただ、センダングサ属内の上記4種は果実が引っ付き虫である他、名前も類似しており、頭花（キク科特有の「小花」が集まることによってできる1つの「花」のように見える部分）が黄色い点も共通していることから、混同されることは多いかもしれません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">センダングサ・コセンダングサ・アメリカセンダングサ・タウコギの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">日本のセンダングサ属には在来のものは3種と考えられるものの、帰化したものが6種以上知られており、全ての区別点をここで挙げることはできませんが、この内、全ての部分が黄色い頭花を咲かせ、かなり一般的に見られる上記4種に絞れば、比較的簡単に区別できます（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>まず、4種はアメリカセンダングサとタウコギでは頭花には総苞より長い苞葉があるのに対して、センダングサとコセンダングサではこれがないという違いで大別できます。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">「苞葉」というのは分かりにくいかもしれませんが、アメリカセンダングサとタウコギでは頭花の周りに放射状にある細い緑色の部分のことを指します。これはまるで緑色の花びらのように見えます。センダングサとコセンダングサではこうしたものはありません。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>センダングサとコセンダングサに関しては、センダングサでは舌状花があるため、黄色い花びら（厳密には花冠）があるのに対して、コセンダングサでは舌状花がないため、花びらがないという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">キク科の小花には花冠の先端が舌状に片方に大きく伸びて広がる「舌状花」と花冠が筒状になっている「筒状花（管状花）」の2種類があり、キク科の種類によって異なる組み合わさり方をしていますが、センダングサ属では種類によって異なるということになります。これも一目瞭然だと思います。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>アメリカセンダングサとタウコギに関しては、アメリカセンダングサでは小葉には細くはっきりとした柄があり、茎は帯紫色で細いのに対して、タウコギでは小葉の柄には翼があり、茎は太く緑色であるという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">「<ruby>翼<rt>よく</rt></ruby>」というのは植物につく薄く平べったい構造物の総称で、タウコギでは要するに葉柄にも葉の部分が覆いかぶさっているため、細い部分がほとんど確認できません。これも目で確認するほうが分かりやすいかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">センダングサやタウコギはかなり数を減らしており、見かけることはかなり少ないということも抑えておきましょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">タウコギは稀に果実の芒を失います（三浦ら，2007）。</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-leaf.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="764" height="600" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-leaf.jpg" alt="センダングサの葉" class="wp-image-10237" style="aspect-ratio:1.2733333333333334;object-fit:cover" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-leaf.jpg 764w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-leaf-300x236.jpg 300w" sizes="(max-width: 764px) 100vw, 764px"></a><figcaption class="wp-element-caption">センダングサの葉｜By J. M. Garg – Own work, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8394872</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-flower-1024x642.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="642" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-flower-1024x642.jpg" alt="センダングサの頭花：舌状花の花冠があり黄色い。" class="wp-image-10236" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-flower-1024x642.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-flower-300x188.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-flower-768x481.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-flower-1536x963.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-biternata-flower.jpg 1600w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">センダングサの頭花：舌状花の花冠があり黄色い。｜<cite>『<a rel="noopener" target="_blank" href="https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:184771-1">Plants of the World Online</a>』</cite>より引用</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-%E3%82%B3%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-%E3%82%B3%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="コセンダングサの葉" class="wp-image-10238" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-葉.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コセンダングサの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-%E3%82%B3%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-%E3%82%B3%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="コセンダングサの頭花：舌状花がなく、花びらはない。" class="wp-image-10239" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-頭花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-頭花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-頭花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-頭花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コセンダングサの頭花：舌状花がなく、花びらはない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-%E3%82%B3%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-%E3%82%B3%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" alt="コセンダングサの果実" class="wp-image-10240" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-果実-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-果実-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-果実-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3860-コセンダングサ-果実.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コセンダングサの果実｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-%E3%82%A2%E3%83%A1%E3%83%AA%E3%82%AB%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-%E3%82%A2%E3%83%A1%E3%83%AA%E3%82%AB%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="アメリカセンダングサの葉" class="wp-image-10241" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-アメリカセンダングサ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-アメリカセンダングサ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-アメリカセンダングサ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-アメリカセンダングサ-葉.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>アメリカセンダングサの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-%E3%82%A2%E3%83%A1%E3%83%AA%E3%82%AB%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-%E3%82%A2%E3%83%A1%E3%83%AA%E3%82%AB%E3%82%BB%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%B3%E3%82%B0%E3%82%B5-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="アメリカセンダングサの頭花：放射状に生えた苞葉がある。" class="wp-image-10242" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-アメリカセンダングサ-頭花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-アメリカセンダングサ-頭花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-アメリカセンダングサ-頭花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3863-アメリカセンダングサ-頭花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>アメリカセンダングサの頭花：放射状に生えた苞葉がある。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-leaf-1024x593.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="593" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-leaf-1024x593.jpg" alt="タウコギの葉：葉柄に翼がある。" class="wp-image-10243" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-leaf-1024x593.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-leaf-300x174.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-leaf-768x445.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-leaf-1536x890.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-leaf-2048x1186.jpg 2048w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-leaf-120x68.jpg 120w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">タウコギの葉：葉柄に翼がある。｜By Stefan.lefnaer – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=125782552</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-flower-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-flower-1024x768.jpg" alt="タウコギの花：苞葉がある。" class="wp-image-10244" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-flower-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-flower-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-flower-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-flower-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-flower.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">タウコギの花：苞葉がある。｜By Stefan.lefnaer – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=84763655</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-fruit-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-fruit-1024x768.jpg" alt="タウコギの果実" class="wp-image-10245" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-fruit-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-fruit-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-fruit-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-fruit-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/bidens-tripartita-fruit.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">タウコギの果実｜By Salicyna – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=74371316</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">「引っ付き虫」の違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">植物体があれば以上を確認することで十分分かるでしょう。更に果実（引っ付き虫）だけでもある程度区別できます。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>センダングサとコセンダングサでは痩果が細長く線形であるのに対して、<strong>アメリカセンダングサとタウコギでは</strong>痩果が短く台形であるという違いで大別できます。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">センダングサとコセンダングサに関してはかなり類似しており区別が難しいですが、センダングサでは長い刺状の逆刺のある芒（尖った部分）が3〜4本であるのに対して、コセンダングサでは2〜4本とやや少ないです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">アメリカセンダングサとタウコギに関しては、アメリカセンダングサでは2本の芒が大きく外側を向いているのに対して、タウコギでは2本の芒がやや外側を向いている程度で、平行に近いという違いがあります。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">Abdullah, S., Munir, M., Javed, B., Ahmad, M., Abbasi, B. A., Dawood, S., &amp; Zhang, L. 2025. The Systematics and Biogeography of Genus <em>Bidens</em>. In Y. Bibi, K. Zahara, A. Qayyum, &amp; M. A. Jenks (Eds.), The Genus <em>Bidens</em>: Chemistry and Pharmacology (pp. 3-20). Springer Nature Singapore. ISBN: 9789819642564, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1007/978-981-96-4257-1_1">https://doi.org/10.1007/978-981-96-4257-1_1</a></p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"The Genus Bidens: Chemistry and Pharmacology (English Edition)","b":"Springer Nature Singapore","t":"9789819642564","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"","p":["\/images\/I\/41kUsDD870L._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0F6ZSH193","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":1,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0F6ZSH193","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":2,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/The%20Genus%20Bidens%3A%20Chemistry%20and%20Pharmacology%20(English%20Edition)\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":3,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=The%20Genus%20Bidens%3A%20Chemistry%20and%20Pharmacology%20(English%20Edition)","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"bkJaX","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-bkJaX">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>



<p class="wp-block-paragraph">三浦励一・細谷誠・伊藤操子. 2007. 種子散布のための棘を失ったタウコギの変異型. 雑草研究 52(3): 130-136. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.3719/weed.52.130">https://doi.org/10.3719/weed.52.130</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">Qureshi, H., &amp; Anwar, T. 2025. Morphological Characteristics of <em>Bidens</em> Species: Generative Morphology. In The Genus <em>Bidens</em>: Chemistry and Pharmacology (pp. 35-54). Singapore, Springer Nature Singapore.  ISBN: 9789819642564, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1007/978-981-96-4257-1_22">https://doi.org/10.1007/978-981-96-4257-1_22</a></p>
		<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="10234" data-ulike-nonce="4b4643d466" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_10234"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="+2"></span>			</div></div>
	]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>セイタカアワダチソウ・アキノキリンソウ・ミヤマアキノキリンソウの違いは？キリンソウとの違いは？似た種類の見分け方を解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/10224</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 05 Nov 2023 02:07:33 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[化学]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[栽培]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=10224</guid>

					<description><![CDATA[セイタカアワダチソウ・アキノキリンソウ・ミヤマアキノキリンソウはいずれもキク科アキノキリンソウ属に含まれ、秋に小さめの黄色い花（正確には頭花）を咲かせる代表的な多年草です。特にセイタカアワダチソウは地域によっては大繁殖す [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="10224" data-ulike-nonce="365e73b2dc" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_10224"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="+1"></span>			</div></div>
	
<p class="wp-block-paragraph">セイタカアワダチソウ・アキノキリンソウ・ミヤマアキノキリンソウはいずれもキク科アキノキリンソウ属に含まれ、秋に小さめの黄色い花（正確には頭花）を咲かせる代表的な多年草です。特にセイタカアワダチソウは地域によっては大繁殖するため、よく知られています。3種はセイタカアワダチソウを「キリンソウ」と呼ぶ人もいるためか、かなり混同されているようです。<strong><span class="marker-under-red">しかし、セイタカアワダチソウのみが外来種であり、頭花の大きさや茎の高さの違いで簡単に区別することができるでしょう。アキノキリンソウとミヤマアキノキリンソウに関しては細かい部分を見る必要がありますが、そもそも生息地が大きく異なっています。キリンソウとアキノキリンソウは全く異なる種類です。</span></strong>本記事ではアキノキリンソウ属の分類について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-20" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-20">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">セイタカアワダチソウ・アキノキリンソウ・ミヤマアキノキリンソウとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">セイタカアワダチソウ・アキノキリンソウ・ミヤマアキノキリンソウの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">セイタカアワダチソウ・アキノキリンソウとキリンソウの違いは？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">セイタカアワダチソウ・アキノキリンソウ・ミヤマアキノキリンソウとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">セイタカアワダチソウ（背高泡立草） <em>Solidago altissima</em> は別名セイタカアキノキリンソウ。北アメリカ（カナダ～メキシコ）原産で、東アジア・オーストラリア・コーカサスで観賞用に栽培されていたものが野生化し、川の土手や荒れ地に大群生する多年草です。日本では戦後西日本から広がりはじめ、河川敷のオギ群落に侵入して圧倒したり、埋立地に大群落を形成します。</p>



<p class="wp-block-paragraph">アキノキリンソウ（秋の麒麟草） <em>Solidago virgaurea</em> subsp. <em>asiatica</em> は日本の北海道・本州・四国・九州；朝鮮に分布し、乾いたススキ草原、明るい林縁、河原などに生える多年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ミヤマアキノキリンソウ（深山秋の麒麟草） <em>Solidago virgaurea</em> subsp. <em>leiocarpa</em> は日本の北海道・本州中部以北；東北アジアに分布し、亜高山帯〜高山帯の草地、砂礫地に生える多年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもキク科アキノキリンソウ属に含まれ、秋に小さめの黄色い頭花を咲かせる代表的な多年草です。特にセイタカアワダチソウは地域によっては大繁殖するため、良い意味でも悪い意味でも非常に目立つ存在です。これは他の植物の成長を阻害する化学物質を分泌するためで、「アレロパシー」として知られています（藤井，1990）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">時にブタクサと勘違いされますが、全く異なりブタクサのように花粉症の原因になることはありません。</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/10003" title="ブタクサとオオブタクサの違いは？セイタカアワダチソウ・キリンソウ・ブタナとの違いは？似た種類の見分け方を解説" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/09/07.3881-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%83%96%E3%82%BF%E3%82%AF%E3%82%B5-%E9%9B%84%E8%8A%B1-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.3881 オオブタクサ 雄花" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/09/07.3881-オオブタクサ-雄花-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/09/07.3881-オオブタクサ-雄花-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/09/07.3881-オオブタクサ-雄花-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">ブタクサとオオブタクサの違いは？セイタカアワダチソウ・キリンソウ・ブタナとの違いは？似た種類の見分け方を解説</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">ブタクサとオオブタクサはいずれもキク科ブタクサ属に含まれる一年草の雑草で、人間との関わりとしては「ブタクサ花粉症」を引き起こすことで有名でしょう。これはブタクサ属の花が風媒花であることに由来しており、それを実現するために雌頭花や雄頭花が細長...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2023.09.22</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<p class="wp-block-paragraph">アキノキリンソウ属は多くのキク科と同様に「頭花（頭状花序）」をつけます。頭花とはキク科に多く見られ、他の植物における花が集合している花序（＝花の並び）のことです。その証拠にそれぞれの花に雄しべと雌しべの構造があり、特別に「小花」と呼ばれることもあります。普通の人は頭花のことを「花」と呼びますが、本来は異なります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">キク科の小花には花冠の先端が片方に大きく伸びて広がる「舌状花」と花冠が筒状になっている「筒状花（管状花）」の2種類があり、キク科の種類によって異なる組み合わさり方をしていますが、アキノキリンソウ属では舌状花は5～7個前後で、筒状花は少数といった構成になっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">セイタカアワダチソウのことを単に「キリンソウ」と呼んでしまう人もいるようで、これらの種類を混同してしまう人は多いかもしれません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">セイタカアワダチソウ・アキノキリンソウ・ミヤマアキノキリンソウの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、セイタカアワダチソウとアキノキリンソウ・ミヤマアキノキリンソウの間には大きな違いがあり、普通は頭花を見るだけですぐに分かります。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>具体的にはセイタカアワダチソウでは頭花は径3mm以下とかなり小さいのに対して、アキノキリンソウとミヤマアキノキリンソウでは頭花は径6～10mmと大きめであるという違いがあります。写真で見て分かるレベルです。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>また、セイタカアワダチソウでは茎は高さ1～2mとかなり高いのに対して、アキノキリンソウとミヤマアキノキリンソウでは茎は高さ80cm以下と低いという違いもあります。これは「セイタカアワダチソウ」という和名の通りです。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">この2点で十分大別できるでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">アキノキリンソウとミヤマアキノキリンソウに関しては、変種関係にあるため大きな違いを見つけることは難しいです。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>しかし、ミヤマアキノキリンソウというのはアキノキリンソウが亜高山帯〜高山帯に適応した姿です。したがって、アキノキリンソウは平地で、ミヤマアキノキリンソウは亜高山帯〜高山帯で普通は見かけることになるでしょう。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">形態的には、アキノキリンソウでは頭花がまばらにつき、総苞片（頭花全体覆う下側にある緑色の葉のようなもの）が4列であるのに対して、ミヤマアキノキリンソウでは頭花が密につき、総苞片が3列であるという違いがあります。しかし、中間的な個体も存在するようです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">アキノキリンソウ属は他にも多くの種類がいますが、多くは一時的なアメリカからの帰化なのでここでは省略します。</p>



<p class="wp-block-paragraph">オオアワダチソウ <em>Solidago gigantea</em> subsp. <em>serotina</em> はセイタカアワダチソウに似たかなりメジャーな帰化種ですが、鋸歯は10対以上で、茎や葉はほとんど無毛であることから区別できます（セイタカアワダチソウは鋸歯が10対以下で、茎や葉は有毛）。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/09/07.3768-%E3%82%BB%E3%82%A4%E3%82%BF%E3%82%AB%E3%82%A2%E3%83%AF%E3%83%80%E3%83%81%E3%82%BD%E3%82%A6-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/09/07.3768-%E3%82%BB%E3%82%A4%E3%82%BF%E3%82%AB%E3%82%A2%E3%83%AF%E3%83%80%E3%83%81%E3%82%BD%E3%82%A6-%E9%A0%AD%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="セイタカアワダチソウの頭花：かなり小さく、舌状花の花冠も細く、目立たない。" class="wp-image-10014" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/09/07.3768-セイタカアワダチソウ-頭花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/09/07.3768-セイタカアワダチソウ-頭花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/09/07.3768-セイタカアワダチソウ-頭花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/09/07.3768-セイタカアワダチソウ-頭花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>セイタカアワダチソウの頭花：かなり小さく、舌状花の花冠も細く、目立たない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3768-%E3%82%BB%E3%82%A4%E3%82%BF%E3%82%AB%E3%82%A2%E3%83%AF%E3%83%80%E3%83%81%E3%82%BD%E3%82%A6-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3768-%E3%82%BB%E3%82%A4%E3%82%BF%E3%82%AB%E3%82%A2%E3%83%AF%E3%83%80%E3%83%81%E3%82%BD%E3%82%A6-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" alt="セイタカアワダチソウの果実" class="wp-image-12113" style="width:840px;height:auto" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3768-セイタカアワダチソウ-果実-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3768-セイタカアワダチソウ-果実-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3768-セイタカアワダチソウ-果実-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3768-セイタカアワダチソウ-果実-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/03/07.3768-セイタカアワダチソウ-果実.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>セイタカアワダチソウの果実｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766-%E3%82%A2%E3%82%AD%E3%83%8E%E3%82%AD%E3%83%AA%E3%83%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766-%E3%82%A2%E3%82%AD%E3%83%8E%E3%82%AD%E3%83%AA%E3%83%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="アキノキリンソウの葉：下部の葉は鋸歯があるので、鋸歯の有無を区別点にしてはいけない。" class="wp-image-10228" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766-アキノキリンソウ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766-アキノキリンソウ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766-アキノキリンソウ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766-アキノキリンソウ-葉.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>アキノキリンソウの葉：下部の葉は鋸歯があるので、鋸歯の有無を区別点にしてはいけない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-asiatica-flower-768x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-asiatica-flower-768x1024.jpg" alt="アキノキリンソウの頭花：大きめで、舌状花の花冠は太く、かなり目立つ。" class="wp-image-10227" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-asiatica-flower-768x1024.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-asiatica-flower-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-asiatica-flower.jpg 1024w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px"></a><figcaption class="wp-element-caption">アキノキリンソウの頭花：大きめで、舌状花の花冠は太く、かなり目立つ。｜By Anonymous Powered – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=126738792</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766.1-%E3%83%9F%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%82%A2%E3%82%AD%E3%83%8E%E3%82%AD%E3%83%AA%E3%83%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766.1-%E3%83%9F%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%82%A2%E3%82%AD%E3%83%8E%E3%82%AD%E3%83%AA%E3%83%B3%E3%82%BD%E3%82%A6-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="ミヤマアキノキリンソウの葉" class="wp-image-10230" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766.1-ミヤマアキノキリンソウ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766.1-ミヤマアキノキリンソウ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766.1-ミヤマアキノキリンソウ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766.1-ミヤマアキノキリンソウ-葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/07.3766.1-ミヤマアキノキリンソウ-葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ミヤマアキノキリンソウの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-leiocarpa-flower-1024x683.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="683" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-leiocarpa-flower-1024x683.jpg" alt="ミヤマアキノキリンソウの花" class="wp-image-10229" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-leiocarpa-flower-1024x683.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-leiocarpa-flower-300x200.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-leiocarpa-flower-768x512.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-leiocarpa-flower-1536x1024.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/11/solidago-virgaurea-subsp-leiocarpa-flower.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ミヤマアキノキリンソウの花｜By Σ64 – Own work, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11344415</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">セイタカアワダチソウ・アキノキリンソウとキリンソウの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">セイタカアワダチソウ・アキノキリンソウとキリンソウが混同されることはあるかもしれません。おそらく、どちらも小さめの黄色い花または頭花をつけるためか、類似した名前が付けられています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、キリンソウ <em>Phedimus aizoon</em> var. <em>floribundus</em> はベンケイソウ科キリンソウ属で、セイタカアワダチソウやアキノキリンソウのようにキク科ではありません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">キリンソウは肉厚の葉と星型の黄色い花が特徴的な種類です。よく観察すればセイタカアワダチソウやアキノキリンソウとは全く異なることが分かるでしょう。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/12/07.1415-%E3%82%AD%E3%83%AA%E3%83%B3%E3%82%BD%E3%82%A6%E5%B8%B8%E7%B7%91-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/12/07.1415-%E3%82%AD%E3%83%AA%E3%83%B3%E3%82%BD%E3%82%A6%E5%B8%B8%E7%B7%91-1024x768.jpg" alt="キリンソウの全形" class="wp-image-5346" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/12/07.1415-キリンソウ常緑-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/12/07.1415-キリンソウ常緑-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/12/07.1415-キリンソウ常緑-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/12/07.1415-キリンソウ常緑.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>キリンソウの全形｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">藤井義晴. 1990. 植物のアレロパシー. 化学と生物 28(7): 471-478. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1271/kagakutoseibutsu1962.28.471">https://doi.org/10.1271/kagakutoseibutsu1962.28.471</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>
		<div class="wpulike wpulike-heart "><div class="wp_ulike_general_class wp_ulike_is_restricted"><button type="button" aria-label="いいねボタン" data-ulike-id="10224" data-ulike-nonce="365e73b2dc" data-ulike-type="post" data-ulike-template="wpulike-heart" data-ulike-display-likers="" data-ulike-likers-style="popover" class="wp_ulike_btn wp_ulike_put_image wp_post_btn_10224"></button><span class="count-box wp_ulike_counter_up" data-ulike-counter-value="+1"></span>			</div></div>
	]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
