<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>分布 | Ecological Notes Web</title>
	<atom:link href="https://ecological-information.com/archives/tag/%E5%88%86%E5%B8%83/feed" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://ecological-information.com</link>
	<description>生き物の分類・生態・進化が分かるサイト</description>
	<lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 09:16:58 +0000</lastBuildDate>
	<language>ja</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	

<image>
	<url>https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/07/ecological-information-favicon-150x150.jpg</url>
	<title>分布 | Ecological Notes Web</title>
	<link>https://ecological-information.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
<atom:link rel="hub" href="https://pubsubhubbub.appspot.com"/>
<atom:link rel="hub" href="https://pubsubhubbub.superfeedr.com"/>
<atom:link rel="hub" href="https://websubhub.com/hub"/>
<atom:link rel="self" href="https://ecological-information.com/archives/tag/%E5%88%86%E5%B8%83/feed"/>
	<item>
		<title>カタツムリに毛が生えるのはなぜ？殻の毛の役割を最新研究から解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/14444</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 19 Oct 2026 04:35:44 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[動物]]></category>
		<category><![CDATA[カタツムリ]]></category>
		<category><![CDATA[分布]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[生態系]]></category>
		<category><![CDATA[草本]]></category>
		<category><![CDATA[進化]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=14444</guid>

					<description><![CDATA[カタツムリといえば、ぐるぐると巻いた殻を背負い、ゆっくりと移動する姿が一般的です。しかし、カタツムリの中には、殻の表面に細かな毛がびっしりと生えている種類がいることをご存じでしょうか。 一見すると、殻に毛皮をまとっている [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="wp-block-paragraph">カタツムリといえば、ぐるぐると巻いた殻を背負い、ゆっくりと移動する姿が一般的です。しかし、カタツムリの中には、殻の表面に細かな毛がびっしりと生えている種類がいることをご存じでしょうか。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一見すると、殻に毛皮をまとっているようにも見えます。なぜ、カタツムリの殻には毛が生えているのでしょうか。湿った葉の上で生活するためでしょうか。それとも、天敵から身を守るためなのでしょうか。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この疑問については、2005年から研究が続けられています。初期の研究では、毛が湿った植物の葉への付着を助けるという仮説が提案されました。しかし、その後の研究では、毛が移動にかかるコストを増やす可能性も指摘されています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">さらに2024年には、カタツムリを捕食するホタルの幼虫に対して、殻の毛が防御機能を果たすことを示した実験結果が発表されました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この記事では、これらの研究論文を比較しながら、カタツムリの殻に毛が生える理由と、現在どこまで科学的にわかっているのかを解説します。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"カタツムリハンドブック","b":"文一総合出版","t":"9784829981306","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51BS6h49T3L._SL500_.jpg","\/51EUcMxDxKL._SL500_.jpg","\/51mHGB+-ClL._SL500_.jpg","\/51WMeHtsz6L._SL500_.jpg","\/51BE41295RL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/482998130X","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":1,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/482998130X","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":2,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%82%AB%E3%82%BF%E3%83%84%E3%83%A0%E3%83%AA%E3%83%8F%E3%83%B3%E3%83%88%E3%82%99%E3%83%95%E3%82%99%E3%83%83%E3%82%AF\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":3,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%82%AB%E3%82%BF%E3%83%84%E3%83%A0%E3%83%AA%E3%83%8F%E3%83%B3%E3%83%88%E3%82%99%E3%83%95%E3%82%99%E3%83%83%E3%82%AF","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"Pa55j","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-Pa55j">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-2" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-2">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">カタツムリの毛の正体は？体毛ではなく殻の一部</a><ol><li><a href="#toc2" tabindex="0">毛のような構造は殻の表面に形成される</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">毛のあるカタツムリは複数の系統に存在する</a></li></ol></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">カタツムリに毛が生える理由を探った2005年の研究</a><ol><li><a href="#toc5" tabindex="0">毛のある殻は湿った環境と関係していた</a></li><li><a href="#toc6" tabindex="0">毛があると湿った葉から殻が動きにくくなる</a></li><li><a href="#toc7" tabindex="0">なぜ植物の葉への付着が重要なのか</a></li></ol></li><li><a href="#toc8" tabindex="0">カタツムリの毛が植物の葉への付着性を高める効果はなかった！？</a></li><li><a href="#toc9" tabindex="0">2024年の研究でわかった、殻の毛と天敵の関係</a><ol><li><a href="#toc10" tabindex="0">ホタルの幼虫は殻に吸着してカタツムリを捕食する</a></li><li><a href="#toc11" tabindex="0">毛があると、捕食者は殻に取り付きにくい</a></li><li><a href="#toc12" tabindex="0">毛が長いことにも意味があるのか</a></li></ol></li><li><a href="#toc13" tabindex="0">カタツムリの殻の毛は、結局何のためにあるのか？</a><ol><li><a href="#toc14" tabindex="0">湿った植物に付着する機能</a></li><li><a href="#toc15" tabindex="0">捕食者から身を守る機能</a></li><li><a href="#toc16" tabindex="0">そのほかの機能も考えられる</a></li></ol></li><li><a href="#toc17" tabindex="0">なぜ、すべてのカタツムリに毛が生えているわけではないのか？</a></li><li><a href="#toc18" tabindex="0">まとめ：カタツムリの毛の役割は、まだ完全には解明されていない</a></li><li><a href="#toc19" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">カタツムリの毛の正体は？体毛ではなく殻の一部</span></h2>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc2">毛のような構造は殻の表面に形成される</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">カタツムリの殻に生える毛は、哺乳類の体毛とは異なります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">陸生カタツムリの殻は、主に石灰質の硬い部分と、その表面を覆う薄い有機質の層からできています。この外側の層は「殻皮（かくひ）」と呼ばれ、英語では periostracum といいます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">毛のような構造は、この殻皮の一部として形成されます。つまり、体の皮膚から生えているのではなく、殻の表面にある構造なのです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">Pfenningerら（2005）によると、こうした毛はタンパク質を主成分とする構造で、形成するには特殊な組織や仕組みが必要です。毛の長さや密度は種類によって異なり、殻がほとんど毛で覆われていないように見える種類もあれば、ふさふさした印象を与える種類もあります。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc3">毛のあるカタツムリは複数の系統に存在する</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">殻に毛を持つカタツムリは、一つの種類だけに限られません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ヨーロッパなどに分布する <em>Trochulus</em> 属には、殻に毛があることで知られる種類がいます。また、日本の奄美大島に生息する コケハダシワクチマイマイ <em>Moellendorffia diminuta</em> も、長い毛を持つ陸生カタツムリです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">日本本土で見られるものとしては、オオケマイマイ <em>Aegista vulgivaga vulgivaga</em> やキヌビロウドマイマイ <em>Nipponochloritis pumila pumila</em> が含まれるビロウドマイマイ属などが挙げられるでしょう（武田・西，2015）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これらの種類は、分類学的に同じグループに属しているわけではありません。Pfenningerら（2005）は、毛のある殻が系統的に離れた複数のグループで見られることから、この特徴が進化の過程で独立して生じた可能性を指摘しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">では、形成にコストがかかる毛が、なぜ進化の過程で維持されてきたのでしょうか。その理由を理解するためには、まず2005年の研究から見ていく必要があります。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%82%B1%E3%83%9E%E3%82%A4%E3%83%9E%E3%82%A4-%E6%88%90%E8%B2%9D-%E8%83%8C%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%82%B1%E3%83%9E%E3%82%A4%E3%83%9E%E3%82%A4-%E6%88%90%E8%B2%9D-%E8%83%8C%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="オオケマイマイ成貝の背面：標本のため毛が抜けている。" class="wp-image-25355" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-背面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-背面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-背面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-背面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-背面-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-背面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>オオケマイマイ成貝の背面：標本のため毛が抜けている。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%82%B1%E3%83%9E%E3%82%A4%E3%83%9E%E3%82%A4-%E6%88%90%E8%B2%9D-%E8%85%B9%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-%E3%82%AA%E3%82%AA%E3%82%B1%E3%83%9E%E3%82%A4%E3%83%9E%E3%82%A4-%E6%88%90%E8%B2%9D-%E8%85%B9%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="オオケマイマイ成貝の腹面" class="wp-image-25354" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-腹面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-腹面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-腹面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-腹面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-腹面-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0779-オオケマイマイ-成貝-腹面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>オオケマイマイ成貝の腹面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-%E3%82%AD%E3%83%8C%E3%83%93%E3%83%AD%E3%82%A6%E3%83%89%E3%83%9E%E3%82%A4%E3%83%9E%E3%82%A4-%E6%88%90%E8%B2%9D-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-%E3%82%AD%E3%83%8C%E3%83%93%E3%83%AD%E3%82%A6%E3%83%89%E3%83%9E%E3%82%A4%E3%83%9E%E3%82%A4-%E6%88%90%E8%B2%9D-1024x768.jpg" alt="キヌビロウドマイマイ成貝" class="wp-image-25358" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-成貝-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-成貝-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-成貝-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-成貝-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-成貝-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-成貝.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>キヌビロウドマイマイ成貝｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-%E3%82%AD%E3%83%8C%E3%83%93%E3%83%AD%E3%82%A6%E3%83%89%E3%83%9E%E3%82%A4%E3%83%9E%E3%82%A4-%E5%B9%BC%E8%B2%9D-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-%E3%82%AD%E3%83%8C%E3%83%93%E3%83%AD%E3%82%A6%E3%83%89%E3%83%9E%E3%82%A4%E3%83%9E%E3%82%A4-%E5%B9%BC%E8%B2%9D-1024x768.jpg" alt="キヌビロウドマイマイ幼貝" class="wp-image-25356" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>キヌビロウドマイマイ幼貝｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-%E3%82%AD%E3%83%8C%E3%83%93%E3%83%AD%E3%82%A6%E3%83%89%E3%83%9E%E3%82%A4%E3%83%9E%E3%82%A4-%E5%B9%BC%E8%B2%9D-%E6%AF%9B-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-%E3%82%AD%E3%83%8C%E3%83%93%E3%83%AD%E3%82%A6%E3%83%89%E3%83%9E%E3%82%A4%E3%83%9E%E3%82%A4-%E5%B9%BC%E8%B2%9D-%E6%AF%9B-1024x768.jpg" alt="キヌビロウドマイマイ幼貝の毛" class="wp-image-25357" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-毛-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-毛-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-毛-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-毛-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-毛-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/10/09.0762.a-キヌビロウドマイマイ-幼貝-毛.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>キヌビロウドマイマイ幼貝の毛｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">カタツムリに毛が生える理由を探った2005年の研究</span></h2>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc5">毛のある殻は湿った環境と関係していた</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">Pfenningerら（2005）は、<em>Trochulus</em> 属のカタツムリを対象に、殻の毛の有無と生息環境の関係を調べました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">研究では、DNA情報を用いた系統解析と、生息地の湿度などの環境条件を比較する分析が行われました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">その結果、研究対象となったグループでは、毛のある殻が祖先的な特徴だった可能性が示されました。また、毛を失った系統では、湿潤な環境から乾燥した環境への移行が関連していることがわかりました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この結果は、殻の毛が湿った環境で何らかの利益をもたらしていた可能性を示しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、湿った環境と毛の有無が関連していることだけでは、毛が具体的にどのような働きをしているのかまではわかりません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そこで研究者たちは、殻の毛が湿った植物の葉に対する付着性を高めるのではないかという仮説を提案しました。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc6">毛があると湿った葉から殻が動きにくくなる</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">2005年の研究では、殻に毛がある場合と、毛を取り除いた場合について、濡れた葉の表面で殻を動かすために必要な力を測定しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">実験では、毛のある殻を濡れた表面で動かすために、より大きな力が必要でした。つまり、毛があると、湿った表面に対して殻が動きにくくなることが示されたのです（Pfenninger et al., 2005）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この結果を受けて、研究者たちは当初の考え方を修正しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">もともと提案されていたのは、毛が水膜の影響を弱め、湿った環境での移動を容易にするという仮説でした。しかし、実験結果は逆の傾向を示しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そこで研究者たちは、別の説明を提案しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">それは、<strong>毛が湿った植物の葉への付着性を高め、採餌中に葉から落ちるのを防ぐことで、カタツムリに利益をもたらすのではないか</strong>という仮説です。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc7">なぜ植物の葉への付着が重要なのか</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">湿った環境に生息するカタツムリは、雨や霧、露などによって葉の表面に水膜ができているときに活動することがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">Pfenningerら（2005）は、湿潤な環境に生息する <em>Trochulus</em> 属のカタツムリが、イラクサ属などを含む大きな葉を持つ草本植物を採餌場所として利用することに注目しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">こうした葉の上から落ちてしまうと、カタツムリは再び餌場まで移動しなければなりません。カタツムリの移動には時間やエネルギーがかかるため、葉に付着し続けられることが有利に働く可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一方、乾燥した環境に生息する種類は、地面に落ちた枯れた植物などを利用する傾向があり、濡れた葉への付着性が同じような利益をもたらすとは限りません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">このように、毛のある殻が湿潤環境と結びついていることと、葉への付着が有利になるという考え方には、一定の整合性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、この研究で重要なのは、研究者たち自身が、仮説の限界を明確に認めていたことです。毛によって葉への付着性が高まることが、実際に個体の生存や繁殖の成功を高めるかどうかは、まだ証明されていませんでした。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc8">カタツムリの毛が植物の葉への付着性を高める効果はなかった！？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>しかし、2020年には2005年の仮説に対して否定的な結果が出ました。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Shvydkaら（2020）は、陸生カタツムリで毛が短い<em>Trochulus hispidus</em> と毛が長い<em>Trochulus villosulus</em> を対象に、殻の毛が摩擦や付着性に与える影響を調べました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">研究では、殻の毛の有無や長さ、表面の濡れ具合などに着目して、殻を動かすために必要な力や付着の特性を測定しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">実験の結果、毛があることで付着力が低下することがわかり、さらに毛が長い <em>Trochulus villosulus</em> の場合には、毛が短い<em>Trochulus hispidus</em> と比べて付着力が低下する傾向も確認されました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">それどころか、湿った条件で毛が摩擦を増加させることも確認されました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これらの結果から、むしろ殻の毛によって移動に必要な力が増えるなど、毛を持つことのコストも示唆されました（Shvydka et al., 2020）。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc9">2024年の研究でわかった、殻の毛と天敵の関係</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">湿った葉への付着という仮説だけでは、カタツムリの毛が進化してきた理由を十分に説明できない可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そこで注目されるのが、SatoとYoshikawa（2024）による研究です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">研究者たちは、長い殻の毛を持つコケハダシワクチマイマイ <em>Moellendorffia diminuta</em> と、このカタツムリを捕食するホタルの幼虫に注目しました。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc10">ホタルの幼虫は殻に吸着してカタツムリを捕食する</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">研究対象となったアマミマドボタル <em>Pyrocoelia oshimana</em> の幼虫は、腹部の末端にある吸盤状の器官を使ってカタツムリの殻に取り付きます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">幼虫は殻の上で安定した位置を確保した後、カタツムリの柔らかい体の部分を攻撃します。</p>



<p class="wp-block-paragraph">このような捕食方法では、殻にしっかりと取り付けることが重要です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">研究者たちは、殻の毛が幼虫の吸着を妨げ、カタツムリの防御に役立つのではないかと考えました。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc11">毛があると、捕食者は殻に取り付きにくい</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">実験では、殻に毛があるコケハダシワクチマイマイでは、アマミマドボタルの幼虫が吸着器官を殻に十分に固定できませんでした。一方、毛を取り除いた殻では、幼虫が吸着できました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">さらに、コケハダシワクチマイマイが殻を振るように動かして幼虫を振り落とす防御行動についても違いが確認されました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">毛のあるコケハダシワクチマイマイでは防御の成功率が43.75％だったのに対し、毛のないコケハダシワクチマイマイでは5.56％でした。この差は統計的にも有意でした（Sato &amp; Yoshikawa, 2024）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この結果は、殻の毛が単に表面の形を変えるだけでなく、捕食者が殻に取り付くことを妨げ、カタツムリ自身の防御行動を助ける可能性を示しています。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc12">毛が長いことにも意味があるのか</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">研究者たちは、コケハダシワクチマイマイの成長に伴って殻の毛が長くなることにも注目しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">捕食者も成長に伴って体の大きさや器官のサイズが変化するため、毛の長さが捕食者の吸着能力に影響する可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、毛の長さと捕食者の成長段階との関係については、さらに検証が必要です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、この研究は特定のカタツムリとホタルの幼虫を対象にしたものです。すべての毛のあるカタツムリが、あらゆる捕食者に対して同じ防御効果を得られるとまでは言えません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">それでも、2024年の研究は、殻の毛が天敵への防御に役立つという説明を実験的に支持した重要な成果です。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc13">カタツムリの殻の毛は、結局何のためにあるのか？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ここまでの研究を踏まえると、殻の毛の役割を一つに決めつけることはできません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">現在の研究からは、次のように整理できます。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc14">湿った植物に付着する機能</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">Pfenningerら（2005）は、湿った植物の葉への付着性を高めることで、採餌中に落下する危険を減らせるという仮説を提案しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、Shvydkaら（2020）の研究では、毛があることによって付着性は高めず、むしろ移動時のコストも示され、付着性の向上が実際の生存上の利益にならないのではないかと結論づけています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため、この機能は有力な研究仮説の一つではあったものの、確立した説明とはいえません。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc15">捕食者から身を守る機能</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">SatoとYoshikawa（2024）は、毛がホタルの幼虫による殻への吸着を妨げ、カタツムリの防御行動を助けることを示しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この結果は、殻の毛が特定の捕食者に対する防御機能を持つことを支持しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、どの種類の捕食者に対しても有効なのか、また他の毛のあるカタツムリでも同じ効果があるのかは、今後の課題です。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc16">そのほかの機能も考えられる</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">Shvydkaら（2020）は、殻の毛が水分のやり取りや温度調節に関係する可能性、殻の安定性や捕食者への防御、性選択など、ほかの機能についても検討の余地があると述べています。</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>水分交換（湿度調整）の調節：湿潤な生息地に暮らすカタツムリにとって、殻の毛は水分を保持（結露）させたり、逆に蒸発を促したりするなど、体内の水分バランスをコントロールする機能を持っている可能性があるとしています。</li>



<li>体温調節（サーモレギュレーション）：殻の表面の構造が、体温の維持や過熱の防止に何らかの役割を果たしている可能性が考えられます。</li>



<li>捕食者や寄生虫に対する防御</li>



<li>殻の機械的な強度や安定性の向上</li>



<li>繁殖における性選択（パートナー選択）のシグナル</li>
</ul>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc17">なぜ、すべてのカタツムリに毛が生えているわけではないのか？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">殻の毛が何らかの利点をもたらすのであれば、すべてのカタツムリに毛があってもよさそうです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、進化の過程では、ある特徴がすべての種類に共通して残るとは限りません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">毛の形成には、殻皮を作るための組織や資源が必要です。また、毛によって摩擦が増え、移動にかかるコストが大きくなる可能性もあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ある環境では利益になる特徴でも、別の環境では利益が小さかったり、コストが上回ったりする可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">Pfenningerら（2005）の研究では、<em>Trochulus</em> 属の中で、毛の喪失と湿潤環境から乾燥環境への移行が関連していました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">このことは、環境が変わると、毛を維持することの進化上の意味も変わる可能性を示しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、湿度だけが毛の有無を決めていると断定することはできません。捕食者との関係や採餌場所、移動様式など、複数の要因が影響している可能性があります。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc18">まとめ：カタツムリの毛の役割は、まだ完全には解明されていない</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">カタツムリの殻に生える毛は、単なる飾りではなく、進化の過程で維持されてきた意味のある特徴である可能性があります。しかし、その役割については、まだ研究が続いています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">2005年の研究では、毛のある殻が湿った表面に付着しやすいことを確認し、採餌中に植物の葉から落ちにくくなるという仮説が提案されました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">2020年の研究では、むしろ毛が付着性を低下させ、摩擦による移動時のコストも示されました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そして2024年の研究では、殻の毛が特定の捕食者の吸着を妨げ、カタツムリの防御行動を助けることが実験で示されました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これらの研究を総合すると、現時点では次のように考えるのが適切です。</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>殻の毛は湿った表面での摩擦や付着性に影響する可能性もあるが、否定的な結論もある。</li>



<li>特定のカタツムリでは、殻の毛が捕食者から身を守る機能を果たすことが実験的に示されている。</li>



<li>毛の有無と生息環境には関連が見られるが、毛の進化を一つの要因だけで説明することは今のところできない。</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">小さな殻の毛には、湿った環境での生活や天敵との攻防、そして進化の歴史が関係している可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">今後、さまざまな種類のカタツムリを対象に研究が進めば、なぜ毛が生え、どのような条件で有利に働くのかが、さらに明らかになるでしょう。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc19">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">Pfenninger, M., Hrabáková, M., Steinke, D., &amp; Dèpraz, A. (2005). Why do snails have hairs? A Bayesian inference of character evolution. <em>BMC Evolutionary Biology</em>, <em>5</em>, Article 59. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1186/1471-2148-5-59">https://doi.org/10.1186/1471-2148-5-59</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sato, N., &amp; Yoshikawa, A. (2024). Function of snail shell hairs in anti-predator defense. <em>The Science of Nature</em>, <em>111</em>(2), Article 13. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1007/s00114-024-01901-z">https://doi.org/10.1007/s00114-024-01901-z</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">Shvydka, Z., Kovalev, A., &amp; Gorb, S. N. (2020). The frictional and adhesive properties of the shells of terrestrial hairy snails. <em>Journal of Zoology</em>, <em>310</em>(3), 180-190. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1111/jzo.12742">https://doi.org/10.1111/jzo.12742</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">武田晋一・西浩孝. (2015). <em>カタツムリハンドブック</em>. 文一総合出版. ISBN: 9784829981306</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"カタツムリハンドブック","b":"文一総合出版","t":"9784829981306","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51BS6h49T3L._SL500_.jpg","\/51EUcMxDxKL._SL500_.jpg","\/51mHGB+-ClL._SL500_.jpg","\/51WMeHtsz6L._SL500_.jpg","\/51BE41295RL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/482998130X","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":1,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/482998130X","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":2,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%82%AB%E3%82%BF%E3%83%84%E3%83%A0%E3%83%AA%E3%83%8F%E3%83%B3%E3%83%88%E3%82%99%E3%83%95%E3%82%99%E3%83%83%E3%82%AF\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":3,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%82%AB%E3%82%BF%E3%83%84%E3%83%A0%E3%83%AA%E3%83%8F%E3%83%B3%E3%83%88%E3%82%99%E3%83%95%E3%82%99%E3%83%83%E3%82%AF","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"Pa55j","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-Pa55j">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>なぜ緊張すると脇汗が出るのか？ 恐怖や不安を伝える「フェロモン」の働きを論文から解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/25331</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 18 Oct 2026 11:07:32 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[動物]]></category>
		<category><![CDATA[分布]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[化学]]></category>
		<category><![CDATA[心理]]></category>
		<category><![CDATA[進化]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=25331</guid>

					<description><![CDATA[大勢の前で発表するとき、大事な面接を受けるとき、初めてのことに挑戦するとき。暑くもないのに、脇から汗が流れてきた経験はないでしょうか。 実は、緊張したときに出る脇汗には、体温を下げるだけでは説明できない興味深い側面があり [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">大勢の前で発表するとき、大事な面接を受けるとき、初めてのことに挑戦するとき。暑くもないのに、脇から汗が流れてきた経験はないでしょうか。</p>



<p class="wp-block-paragraph">実は、緊張したときに出る脇汗には、体温を下げるだけでは説明できない興味深い側面があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>人間の汗には、恐怖や不安などの感情に関する情報を、においを通じて他人に伝える働きがあると考えられています。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">2009年には、不安を感じている人の汗を別の人に嗅いでもらい、脳活動への影響を調べた研究が発表されました。さらに、2020年には、恐怖を感じている人の汗に含まれる化学物質を分析し、恐怖の強さと汗の化学的な特徴との関係を調べた研究も発表されています（Prehn-Kristensen et al., 2009; Smeets et al., 2020; de Groot et al., 2020）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">では、なぜ緊張すると脇汗が出るのでしょうか。そして、その汗は他人に何を伝えているのでしょうか。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この記事では、実際の研究論文をもとに、緊張と脇汗の関係、フェロモンの働き、そして人間の化学的コミュニケーションが進化の過程で持っていた可能性のある意味を解説します。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"【医薬部外品】 デオナチュレ ソフトストーンW 1個おまけ付き ワキ用 制汗剤 デオドラント スティック 脇汗 ワキガ 殺菌 防臭 無香料","b":"デオナチュレ","t":"4971825017619","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/41hDnefvzvL._SL500_.jpg","\/41jwFdX3iGL._SL500_.jpg","\/51eIkU2MF1L._SL500_.jpg","\/51Be7iUqXfL._SL500_.jpg","\/51KZJW+3agL._SL500_.jpg","\/51MKZHznZPL._SL500_.jpg","\/51n4VRiWsgL._SL500_.jpg","\/51TEWI9KjyL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0948Z8Q9H","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":1,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0948Z8Q9H","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":2,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%80%90%E5%8C%BB%E8%96%AC%E9%83%A8%E5%A4%96%E5%93%81%E3%80%91%20%E3%83%87%E3%82%AA%E3%83%8A%E3%83%81%E3%83%A5%E3%83%AC%20%E3%82%BD%E3%83%95%E3%83%88%E3%82%B9%E3%83%88%E3%83%BC%E3%83%B3W%201%E5%80%8B%E3%81%8A%E3%81%BE%E3%81%91%E4%BB%98%E3%81%8D%20%E3%83%AF%E3%82%AD%E7%94%A8%20%E5%88%B6%E6%B1%97%E5%89%A4%20%E3%83%87%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%88%20%E3%82%B9%E3%83%86%E3%82%A3%E3%83%83%E3%82%AF%20%E8%84%87%E6%B1%97%20%E3%83%AF%E3%82%AD%E3%82%AC%20%E6%AE%BA%E8%8F%8C%20%E9%98%B2%E8%87%AD%20%E7%84%A1%E9%A6%99%E6%96%99\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":3,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%80%90%E5%8C%BB%E8%96%AC%E9%83%A8%E5%A4%96%E5%93%81%E3%80%91%20%E3%83%87%E3%82%AA%E3%83%8A%E3%83%81%E3%83%A5%E3%83%AC%20%E3%82%BD%E3%83%95%E3%83%88%E3%82%B9%E3%83%88%E3%83%BC%E3%83%B3W%201%E5%80%8B%E3%81%8A%E3%81%BE%E3%81%91%E4%BB%98%E3%81%8D%20%E3%83%AF%E3%82%AD%E7%94%A8%20%E5%88%B6%E6%B1%97%E5%89%A4%20%E3%83%87%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%88%20%E3%82%B9%E3%83%86%E3%82%A3%E3%83%83%E3%82%AF%20%E8%84%87%E6%B1%97%20%E3%83%AF%E3%82%AD%E3%82%AC%20%E6%AE%BA%E8%8F%8C%20%E9%98%B2%E8%87%AD%20%E7%84%A1%E9%A6%99%E6%96%99","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"D6Gj5","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-D6Gj5">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-4" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-4">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">なぜ緊張すると脇汗が出るのか？</a><ol><li><a href="#toc2" tabindex="0">汗は暑いときだけに出るわけではない</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">脇汗と体臭には、どのような関係があるのか？</a></li></ol></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">緊張した人の汗は、他人に不安を伝える</a><ol><li><a href="#toc5" tabindex="0">研究1：不安を感じた人の汗は、他人の脳に影響する</a></li><li><a href="#toc6" tabindex="0">研究2：ストレス時の汗は、危険に関係する脳の反応を引き起こす</a></li></ol></li><li><a href="#toc7" tabindex="0">汗には「恐怖の強さ」まで記録されている？</a><ol><li><a href="#toc8" tabindex="0">研究3：恐怖が強いほど、汗の化学的な特徴も変わる</a></li></ol></li><li><a href="#toc9" tabindex="0">恐怖・幸福・中立状態では、汗に含まれる化学物質が異なる</a><ol><li><a href="#toc10" tabindex="0">研究4：感情によって汗の「化学的な指紋」が変わる</a></li></ol></li><li><a href="#toc11" tabindex="0">研究をまとめると、汗はどのような情報を伝えるのか？</a></li><li><a href="#toc12" tabindex="0">つまり、脇汗はフェロモンなのか？</a><ol><li><a href="#toc13" tabindex="0">人間のフェロモンについては、研究者の間でも議論がある</a></li></ol></li><li><a href="#toc14" tabindex="0">恐怖や不安を伝える仕組みは、進化的に何の役に立つのか？</a><ol><li><a href="#toc15" tabindex="0">仲間の危険を察知する</a></li><li><a href="#toc16" tabindex="0">仲間の感情を共有する</a></li></ol></li><li><a href="#toc17" tabindex="0">発表前の脇汗は、周囲に何を伝えているのか？</a></li><li><a href="#toc18" tabindex="0">まとめ：緊張時の脇汗には、感情を伝えるフェロモン的な働きがある</a></li><li><a href="#toc19" tabindex="0">汗やニオイを気にせず、自信を持って過ごすために</a></li><li><a href="#toc20" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">なぜ緊張すると脇汗が出るのか？</span></h2>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc2">汗は暑いときだけに出るわけではない</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">汗には、暑さによって体温が上がりすぎるのを防ぐ役割があります。しかし、人間は暑くなくても汗をかきます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">緊張、恐怖、不安などの心理的な刺激に反応して起こる発汗は「精神性発汗」と呼ばれます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">例えば、プレゼンテーションの直前に緊張すると、心臓がドキドキしたり、手のひらが湿ったり、脇汗が出たりします。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これは、身体が心理的な刺激に反応し、自律神経系を通じて汗腺の活動を変化させるためです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">脇には、体温調節に関わるエクリン汗腺と、体臭に関係するアポクリン汗腺の両方が存在します。どちらも脇の発汗や体臭を理解するうえで重要ですが、それぞれの働きは異なります（Wilke et al., 2007）。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc3">脇汗と体臭には、どのような関係があるのか？</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">エクリン汗腺は全身に分布し、汗を蒸発させることで身体を冷やします。一方、アポクリン汗腺は主に脇などに分布し、思春期以降に発達します。</p>



<p class="wp-block-paragraph">アポクリン汗腺の分泌物には脂質やタンパク質などが含まれ、皮膚にいる細菌がその成分を代謝することで、特徴的な体臭が生じます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">つまり、緊張によって汗が増えることと、脇のにおいが生じることは関連していますが、同じ現象ではありません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">重要なのは、汗や体臭が身体の状態に関連する化学物質を周囲に放出する経路にもなっているという点です。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">緊張した人の汗は、他人に不安を伝える</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">では、緊張したときの汗は、他人にどのような影響を与えるのでしょうか。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この疑問を調べた研究があります。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc5">研究1：不安を感じた人の汗は、他人の脳に影響する</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">Prehn-Kristensen et al.（2009）は、大学の口頭試験を控えた人から汗を採取し、別の参加者に提示する実験を行いました。比較対象として、運動中に採取した汗も使用しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">その結果、不安を感じている人の汗は、共感や社会的な感情の処理に関係する脳領域の活動を引き起こしました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">興味深いのは、汗のにおいをはっきりと意識できるかどうかだけでは、その影響を説明できないという点です。人間は、においを明確に言葉で認識していなくても、そこに含まれる化学的な情報に反応する可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">つまり、他人の不安に関する情報は、言葉や表情だけでなく、においを介しても伝わる可能性があるのです。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc6">研究2：ストレス時の汗は、危険に関係する脳の反応を引き起こす</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">Mujica-Parodi et al.（2009）は、心理的なストレスを経験した人の汗と、運動中にかいた汗を比較しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">その結果、心理的ストレス時の汗を嗅いだ参加者では、恐怖や情動的に重要な情報の処理に関係する脳領域である扁桃体の活動が確認されました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">さらに、ストレス時の汗にさらされた参加者は、曖昧な表情から感情を読み取る際にも変化を示しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">例えば、相手の表情だけでは感情を判断しにくい場面でも、ストレスに関連するにおいが、その表情をどのように解釈するかに影響する可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この研究から考えられるのは、ストレス時の汗が、周囲の人が状況を判断する際の手がかりにもなるということです。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc7">汗には「恐怖の強さ」まで記録されている？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ここで、さらに興味深い研究を紹介します。</p>



<p class="wp-block-paragraph">de Groot et al. (2020) は、恐怖を感じている人の汗に、恐怖の強さに関する情報まで含まれているのかを調べました。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc8">研究3：恐怖が強いほど、汗の化学的な特徴も変わる</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">研究者たちは、36人の男性参加者に恐怖を感じさせる映像と、落ち着いた映像を見せ、それぞれの状況で脇汗を採取しました。そして、参加者の生理反応や主観的な恐怖の程度と、汗から放出される揮発性物質を分析しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">その結果、恐怖の強さに応じて参加者を「低・中・高」の3段階に分類したところ、約83％を正しく分類できました。これは、偶然に分類した場合の約33％を大きく上回る結果です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、強い恐怖を感じたグループでは、脇汗の量が多く、汗から放出される揮発性物質の量も多い傾向が確認されました（de Groot et al., 2020）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この結果は、汗が単に「恐怖を感じているか、感じていないか」という違いだけでなく、恐怖の強さに関連する情報も含み得ることを示しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、これは汗を嗅いだ人が相手の恐怖の強さを正確に読み取れることを直接証明したわけではありません。また、参加者が男性に限られていることにも注意が必要です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">それでも、<strong>恐怖の強さと汗の化学的な特徴が関連しているという発見は、人間の体臭が情動情報を伝える仕組みを理解するうえで重要です。</strong></p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc9">恐怖・幸福・中立状態では、汗に含まれる化学物質が異なる</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">では、恐怖や不安を伝えているのは、具体的にどのような物質なのでしょうか。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この疑問に取り組んだのが、Smeets et al.（2020）の研究です。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc10">研究4：感情によって汗の「化学的な指紋」が変わる</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">研究者たちは、同じ人から恐怖を感じているとき、幸福を感じているとき、そして感情的に中立な状態のときに脇汗を採取し、含まれる揮発性物質を分析しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">その結果、恐怖状態の汗と中立状態の汗では、化学的な組成のパターンが明確に異なっていました。また、幸福状態の汗も、ほかの状態とは異なる化学的特徴を示しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">分析では、直鎖アルデヒド、ケトン、エステル、環状化合物などの物質群が、感情状態に関連する候補として挙げられています（Smeets et al., 2020）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これは、感情の変化に伴って、脇汗に含まれる揮発性物質の組み合わせが変化する可能性を示しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、研究者たちは感情を伝える単一の「恐怖物質」を特定したわけではありません。複数の物質が組み合わさった化学的なパターンが関係している可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">つまり、人間の汗には、身体の状態に関する情報を反映した「化学的な指紋」が存在する可能性があるのです。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc11">研究をまとめると、汗はどのような情報を伝えるのか？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ここまで紹介した研究を整理すると、人間の汗が他人に与える影響について、次のようなことがわかります。</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><strong>脳活動への影響：</strong> 不安やストレスを経験した人の汗は、嗅いだ人の共感や恐怖に関係する脳活動に影響する可能性があります。</li>



<li><strong>感情の手がかり：</strong> 汗のにおいは、他人の情動状態を判断する際の手がかりになる可能性があります。</li>



<li><strong>恐怖の強さ：</strong> 恐怖の強さと、汗の量や揮発性物質の特徴が関連することが報告されています。</li>



<li><strong>化学的な違い：</strong> 恐怖・幸福・中立状態では、汗に含まれる揮発性物質の組成パターンが異なる可能性があります。</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">これらの研究は、汗が単なる排泄物ではなく、身体の状態に関連する化学的な情報を周囲に伝える媒体になり得ることを示しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">さらに、Calvi et al.（2020）は、人間同士および人間とほかの動物との間で起こる、感情に関連した化学的コミュニケーションの研究を体系的にレビューしました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">このレビューでは、恐怖やストレスだけでなく、幸福に関係する体臭も取り上げられています。また、人間の感情に関連する化学的な手がかりが、犬や馬などの行動やストレス反応に影響する研究もまとめられています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一方、研究ごとに方法や測定対象が異なり、汗に含まれる作用物質の正体も十分には解明されていないことが指摘されています（Calvi et al., 2020）。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc12">つまり、脇汗はフェロモンなのか？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ここまでの研究を踏まえると、脇汗とフェロモンの関係が見えてきます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">フェロモンとは、ある個体から体外に放出された化学物質が、同じ種の別の個体に作用し、特定の反応を引き起こすものです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この定義に照らすと、人間の汗が他人の脳活動や感情の処理に影響するという研究結果は、フェロモンによる化学的コミュニケーションという考え方に合致します。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>人間の汗には、恐怖や不安などの感情に関する情報を他人に伝える、フェロモン的な働きがあると考えられます。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、汗に含まれるどの化学物質が作用しているのか、どのような組み合わせで反応が起きるのかについては、まだ解明されていない部分があります。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc13">人間のフェロモンについては、研究者の間でも議論がある</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">Wyatt（2015）は、人間のフェロモン研究を検討したレビューで、フェロモンとされてきた化学物質について、確かな実証的証拠が不足していると指摘しました。特定の物質が自然な濃度で作用することや、その物質を単離・同定して反応を再現できることなどを、フェロモンの特定に重要な基準として論じています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一方、人間の汗が他人の反応に影響すること自体については、実験研究が蓄積されています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">例えば、de Groot and Smeets（2017）のメタ分析では、恐怖・ストレス・不安に関連する体臭を扱った26件の研究、計1,652人分のデータが分析され、体臭を介した感情情報の伝達を支持する結果が報告されました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">さらに、Calvi et al.（2020）の体系的レビューは、恐怖や不安に関する体臭が他者の社会的な判断や危険の検知に影響する研究をまとめています。Smeets et al.（2020）は、感情状態によって汗の化学的な特徴が異なることを示しました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">つまり、<strong>人間の汗が他人の反応に影響し、感情に関する情報を伝えることには、複数の実験研究による裏付けがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">フェロモンの定義や特定方法については議論があるものの、汗を介した化学的コミュニケーションは、人間の社会的な情報伝達を理解するうえで重要な研究対象になっています。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc14">恐怖や不安を伝える仕組みは、進化的に何の役に立つのか？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">では、仲間の汗のにおいから恐怖や不安に関する情報を受け取れるとしたら、それはどのような場面で役に立つのでしょうか。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc15">仲間の危険を察知する</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">動物の世界では、化学物質を介して危険やストレスに関する情報が伝わり、周囲の個体の警戒や逃避反応に影響する例が知られています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">こうした仕組みがあれば、仲間が危険を感じていることを、視覚や聴覚だけに頼らず察知できる可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">人間の汗についても、ストレスに関する化学的な情報が他者の反応に影響するなら、仲間の心理状態を察知する仕組みとして働く可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">例えば、集団で行動しているときに、仲間の恐怖に関係する情報を受け取ることで、周囲の人が状況に注意を向けやすくなる、といった可能性が考えられます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これは、恐怖やストレスに関する化学的な情報伝達が、集団生活のなかで役立つ可能性を示す進化生物学的な仮説です。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc16">仲間の感情を共有する</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">もう一つ考えられるのが、仲間の感情を共有する働きです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">Prehn-Kristensen et al.（2009）の研究では、不安を感じた人の汗が、共感に関係する脳活動と結びついていました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この結果は、他人の不安に関する情報を受け取ることで、相手の状態を理解するための処理が促される可能性を示しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">集団で生活する人間にとって、仲間の状態を把握することは重要です。体臭を介した情報伝達が、社会生活のなかで役立ってきた可能性も考えられます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、汗を嗅いだ人が必ず不安になったり、相手を助けようとしたりするわけではありません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc17">発表前の脇汗は、周囲に何を伝えているのか？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">では、初めてのプレゼンテーションを前にして、脇汗をかいている人がいたらどうでしょうか。</p>



<p class="wp-block-paragraph">その汗に含まれる化学的な情報が、周囲の人の感情処理や注意に影響する可能性があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">研究結果から考えられるのは、汗が本人の情動状態に関連する手がかりとなり、他人の反応に影響する可能性があるということです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、汗だけで「この人は初めて発表する」「失敗を恐れている」といった具体的な事情まで伝わるわけではありません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、聞き手が必ず緊張する、共感する、あるいは相手を弱いと判断するという証拠もありません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">現時点では、緊張時の汗が、恐怖や不安に関連する情報を伝える化学的な手がかりになり得る、と考えるのが適切です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">つまり、脇汗は単なる体温調節の産物ではなく、人間同士の化学的コミュニケーションという観点からも興味深い現象なのです。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc18">まとめ：緊張時の脇汗には、感情を伝えるフェロモン的な働きがある</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">緊張すると脇汗が出るのは、心理的な刺激が自律神経系を介して汗腺の活動に影響するためです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">さらに、人間の汗に関する研究では、不安やストレスを経験した人の汗が、嗅いだ人の脳活動や感情の処理に影響することが報告されています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">2020年の研究では、恐怖の強さと汗の化学的な特徴が関連することや、恐怖・幸福・中立状態で汗に含まれる揮発性物質の組成パターンが異なることも示されました。</p>



<p class="wp-block-paragraph">こうした知見は、人間の汗に含まれる化学物質が、同種の別個体に感情に関する情報を伝える可能性を示しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">進化生物学的には、仲間の恐怖やストレスを察知することが、集団生活のなかで役立ってきた可能性も考えられます。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>結論として、緊張時の脇汗には、恐怖や不安に関する情報を他人に伝えるフェロモン的な働きがあると考えられます。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">その働きを担う具体的な化学物質や、警告や仲間の状態の把握といった進化的な機能については、今後の研究による解明が期待されます。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc19">汗やニオイを気にせず、自信を持って過ごすために</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">人間の汗や体臭には、他人に情動情報を伝える仕組みがあることが科学的な研究からも分かっています<sup></sup>。だからこそ、大事な場面や緊張するシーンで「脇汗やニオイがどう思われているか」気になってしまうのは自然なことです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ビジネスや大切な人との対面など、日常のシーンでは余計な不安やストレスは減らしたいものですよね。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そこでおすすめなのが、直塗りでしっかり汗とニオイを防いでくれる「デオナチュレ ソフトストーンW」です。</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><strong>有効成分（焼ミョウバン）が密着</strong>：汗を抑えるとともに、ニオイの元をしっかり断ちます。</li>



<li><strong>朝ぬって夜まで続く</strong>：忙しい朝にひと塗りするだけで、日中の緊張するシーンでも長時間効果が持続します。</li>



<li><strong>白くなりにくい・ベタつかない</strong>：サラッとした使い心地で、服を汚しにくいのも嬉しいポイントです。</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">「汗のニオイや周りの目が気になってプレゼンに集中できない…」という方は、日頃のケアに取り入れてみてはいかがでしょうか。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"【医薬部外品】 デオナチュレ ソフトストーンW 1個おまけ付き ワキ用 制汗剤 デオドラント スティック 脇汗 ワキガ 殺菌 防臭 無香料","b":"デオナチュレ","t":"4971825017619","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/41hDnefvzvL._SL500_.jpg","\/41jwFdX3iGL._SL500_.jpg","\/51eIkU2MF1L._SL500_.jpg","\/51Be7iUqXfL._SL500_.jpg","\/51KZJW+3agL._SL500_.jpg","\/51MKZHznZPL._SL500_.jpg","\/51n4VRiWsgL._SL500_.jpg","\/51TEWI9KjyL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0948Z8Q9H","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":1,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B0948Z8Q9H","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":2,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%80%90%E5%8C%BB%E8%96%AC%E9%83%A8%E5%A4%96%E5%93%81%E3%80%91%20%E3%83%87%E3%82%AA%E3%83%8A%E3%83%81%E3%83%A5%E3%83%AC%20%E3%82%BD%E3%83%95%E3%83%88%E3%82%B9%E3%83%88%E3%83%BC%E3%83%B3W%201%E5%80%8B%E3%81%8A%E3%81%BE%E3%81%91%E4%BB%98%E3%81%8D%20%E3%83%AF%E3%82%AD%E7%94%A8%20%E5%88%B6%E6%B1%97%E5%89%A4%20%E3%83%87%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%88%20%E3%82%B9%E3%83%86%E3%82%A3%E3%83%83%E3%82%AF%20%E8%84%87%E6%B1%97%20%E3%83%AF%E3%82%AD%E3%82%AC%20%E6%AE%BA%E8%8F%8C%20%E9%98%B2%E8%87%AD%20%E7%84%A1%E9%A6%99%E6%96%99\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":3,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%80%90%E5%8C%BB%E8%96%AC%E9%83%A8%E5%A4%96%E5%93%81%E3%80%91%20%E3%83%87%E3%82%AA%E3%83%8A%E3%83%81%E3%83%A5%E3%83%AC%20%E3%82%BD%E3%83%95%E3%83%88%E3%82%B9%E3%83%88%E3%83%BC%E3%83%B3W%201%E5%80%8B%E3%81%8A%E3%81%BE%E3%81%91%E4%BB%98%E3%81%8D%20%E3%83%AF%E3%82%AD%E7%94%A8%20%E5%88%B6%E6%B1%97%E5%89%A4%20%E3%83%87%E3%82%AA%E3%83%89%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%88%20%E3%82%B9%E3%83%86%E3%82%A3%E3%83%83%E3%82%AF%20%E8%84%87%E6%B1%97%20%E3%83%AF%E3%82%AD%E3%82%AC%20%E6%AE%BA%E8%8F%8C%20%E9%98%B2%E8%87%AD%20%E7%84%A1%E9%A6%99%E6%96%99","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"D6Gj5","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-D6Gj5">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc20">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">Calvi, E., Quassolo, U., Massaia, M., Scandurra, A., D’Aniello, B., &amp; D’Amelio, P. (2020). The scent of emotions: A systematic review of human intra- and interspecific chemical communication of emotions. <em>Brain and Behavior</em>, <em>10</em>(5), Article e01585. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1002/brb3.1585">https://doi.org/10.1002/brb3.1585</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">de Groot, J. H. B., Kirk, P. A., &amp; Gottfried, J. A. (2020). Encoding fear intensity in human sweat. <em>Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences</em>, <em>375</em>(1800), Article 20190271. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1098/rstb.2019.0271">https://doi.org/10.1098/rstb.2019.0271</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">de Groot, J. H. B., &amp; Smeets, M. A. M. (2017). Human fear chemosignaling: Evidence from a meta-analysis. <em>Chemical Senses</em>, <em>42</em>(8), 663-673. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1093/chemse/bjx049">https://doi.org/10.1093/chemse/bjx049</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">Mujica-Parodi, L. R., Strey, H. H., Frederick, B., Savoy, R., Cox, D., Botanov, Y., Tolkunov, D., Rubin, D., &amp; Weber, J. (2009). Chemosensory cues to conspecific emotional stress activate amygdala in humans. <em><em>PLoS ONE</em></em>, <em>4</em>(7), Article e6415. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1371/journal.pone.0006415">https://doi.org/10.1371/journal.pone.0006415</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">Prehn-Kristensen, A., Wiesner, C., Bergmann, T. O., Wolff, S., Jansen, O., Mehdorn, H. M., Ferstl, R., &amp; Pause, B. M. (2009). Induction of empathy by the smell of anxiety. <em>PLoS ONE,</em> <em>4</em>(6), Article e5987. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1371/journal.pone.0005987">https://doi.org/10.1371/journal.pone.0005987</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">Smeets, M. A. M., Rosing, E. A. E., Jacobs, D. M., van Velzen, E., Koek, J. H., Blonk, C., Gortemaker, I., Eidhof, M. B., Markovitch, B., de Groot, J. H. B., &amp; Semin, G. R. (2020). Chemical fingerprints of emotional body odor. <em>Metabolites</em>, <em>10</em>(3), Article 84. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.3390/metabo10030084">https://doi.org/10.3390/metabo10030084</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">Wilke, K., Martin, A., Terstegen, L., &amp; Biel, S. S. (2007). A short history of sweat gland biology. <em>International Journal of Cosmetic Science</em>, <em>29</em>(3), 169-179. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1111/j.1467-2494.2007.00387.x">https://doi.org/10.1111/j.1467-2494.2007.00387.x</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">Wyatt, T. D. (2015). The search for human pheromones: The lost decades and the necessity of returning to first principles. <em>Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences</em>, <em>282</em>(1804), Article 20142994. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1098/rspb.2014.2994">https://doi.org/10.1098/rspb.2014.2994</a></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>アキチョウジ・セキヤノアキチョウジ・ヤマハッカの違いは？似た種類の見分け方を解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/15844</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 21 Jul 2026 10:00:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[シソ科]]></category>
		<category><![CDATA[分布]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[草本]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=15844</guid>

					<description><![CDATA[アキチョウジ・セキヤノアキチョウジ・ヤマハッカはシソ科ヤマハッカ属に含まれ、林内で見かけ、シソ科の中でも花冠がかなり長めで目立つ花をつける多年草です。識別に迷うことがあるかもしれませんが、花冠と葉に注目すれば概ね識別でき [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="wp-block-paragraph">アキチョウジ・セキヤノアキチョウジ・ヤマハッカはシソ科ヤマハッカ属に含まれ、林内で見かけ、シソ科の中でも花冠がかなり長めで目立つ花をつける多年草です。<strong><span class="marker-under-red">識別に迷うことがあるかもしれませんが、花冠と葉に注目すれば概ね識別できます。ヤマハッカかどうかの識別は日本にヤマハッカ属8種もいるので慎重になる必要がありますが、花冠が著しく長いのはアキチョウジとセキヤノアキチョウジだけです。</span></strong>本記事ではヤマハッカ属の分類・形態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-6" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-6">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">アキチョウジ・セキヤノアキチョウジ・ヤマハッカとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">アキチョウジ・セキヤノアキチョウジ・ヤマハッカの違いは？</a><ol><li><a href="#toc3" tabindex="0">アキチョウジ・セキヤノアキチョウジとヤマハッカの違いは？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">アキチョウジとセキヤノアキチョウジの違いは？</a></li></ol></li><li><a href="#toc5" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">アキチョウジ・セキヤノアキチョウジ・ヤマハッカとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">アキチョウジ（秋丁字） <em>Isodon longitubus</em> は日本の岐阜県以西〜九州の山の木陰に生える多年草です（北村ら，1957）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">セキヤノアキチョウジ（関屋の秋丁字） <em>Isodon effusus</em> は日本の本州中部の太平洋側（栃木県～愛知県）に分布し、シイ・カシ帯～ブナ帯までの丘陵～山地の樹林内や林縁に生える多年草です（神奈川県植物誌調査会，2018）。和名は関所の見張りの番人がいる小屋である「関屋」のことで、神奈川県の箱根関（江戸時代にあった関所の1つ）の標本を元に記載されたことが由来です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ヤマハッカ（山薄荷） <em>Isodon inflexus</em> は日本の北海道・本州・四国・九州；朝鮮半島・中国（中部～東北部）に分布し、シイ・カシ帯～ブナ帯までの沖積地～山地の草地・樹林内・林縁などに生える多年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもシソ科ヤマハッカ属に含まれ、林内で見られ、シソ科の中でも花冠がかなり長めで目立つ花をつける多年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">具体的には、花冠上唇は強く反り返り、4浅裂し、下唇はボート形で分裂せず、雄しべは下唇に沿って伸びるという特徴があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、3種の区別に迷う場合があるかもしれません。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"アキチョウジ 苗","b":"花ひろばオンライン","t":"kusa_s575","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/316bPxBUOFL._SL500_.jpg","\/41JOi3zVPTS._SL500_.jpg","\/51Wcp+K+PDS._SL500_.jpg","\/51DHN8Z7pCL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B095GZFZZT","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B095GZFZZT","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%82%A2%E3%82%AD%E3%83%81%E3%83%A7%E3%82%A6%E3%82%B8%20%E8%8B%97\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%82%A2%E3%82%AD%E3%83%81%E3%83%A7%E3%82%A6%E3%82%B8%20%E8%8B%97","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"ZHQbs","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-ZHQbs">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">アキチョウジ・セキヤノアキチョウジ・ヤマハッカの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ヤマハッカ属は日本国内だけで8種類も知られているので、ここで全ての判別方法を挙げることはできませんが、3種に限った区別方法を考えていきます。</p>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc3">アキチョウジ・セキヤノアキチョウジとヤマハッカの違いは？</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">まず最大の違いは花冠で、アキチョウジとセキヤノアキチョウジでは花冠は長さ16～20mmで筒部が著しく長いのに対して、ヤマハッカでは花冠は長さ6～7mmで筒部が短いという違いが挙げられます。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">花冠が著しく長いのはヤマハッカ属の中でもアキチョウジとセキヤノアキチョウジだけです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、アキチョウジとセキヤノアキチョウジでは花冠上唇に濃紫色の小点はないですが、ヤマハッカでは花冠上唇に濃紫色があるという違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">他にも、アキチョウジとセキヤノアキチョウジでは萼は2唇形で上唇は3裂して2裂する下唇よりも短いのに対して、ヤマハッカでは、萼はほぼ等しく5裂するという違いもありますが、この点を確認するのは大変かもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>葉に関しては、アキチョウジとセキヤノアキチョウジでは葉先が尾状に伸びるのに対して、ヤマハッカでは伸びないという違いがあります。</strong></p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%8F%E3%83%83%E3%82%AB-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%8F%E3%83%83%E3%82%AB-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="イヌハッカの葉" class="wp-image-24310" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-ヤマハッカ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-ヤマハッカ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-ヤマハッカ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-ヤマハッカ-葉-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-ヤマハッカ-葉.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>イヌハッカの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%8F%E3%83%83%E3%82%AB-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-%E3%83%A4%E3%83%9E%E3%83%8F%E3%83%83%E3%82%AB-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="イヌハッカの花" class="wp-image-24311" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-ヤマハッカ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-ヤマハッカ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-ヤマハッカ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-ヤマハッカ-花-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3562-ヤマハッカ-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>イヌハッカの花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h3 class="wp-block-heading"><span id="toc4">アキチョウジとセキヤノアキチョウジの違いは？</span></h3>



<p class="wp-block-paragraph">アキチョウジとセキヤノアキチョウジは非常によく似ているので識別は難しいです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただ、大前提として、アキチョウジは日本の岐阜県以西〜九州に分布するのに対して、ヤマハッカは本州中部の太平洋側（栃木県～愛知県）に分布するという違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため、地域で識別するのが一番簡単ではあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">形態的な違いとしては、アキチョウジでは花柄が長さが10mm以下と短く、萼の先が鈍いのに対して、セキヤノアキチョウジでは花柄が長さ10～25mmと長く、萼の先が尖るという点が挙げられます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">葉での区別はおそらくできないと思われます。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-%E3%82%A2%E3%82%AD%E3%83%81%E3%83%A7%E3%82%A6%E3%82%B8-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-%E3%82%A2%E3%82%AD%E3%83%81%E3%83%A7%E3%82%A6%E3%82%B8-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="アキチョウジの葉" class="wp-image-24312" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-アキチョウジ-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-アキチョウジ-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-アキチョウジ-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-アキチョウジ-葉-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-アキチョウジ-葉.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>アキチョウジの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-%E3%82%A2%E3%82%AD%E3%83%81%E3%83%A7%E3%82%A6%E3%82%B8-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-%E3%82%A2%E3%82%AD%E3%83%81%E3%83%A7%E3%82%A6%E3%82%B8-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="アキチョウジの花" class="wp-image-24313" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-アキチョウジ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-アキチョウジ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-アキチョウジ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-アキチョウジ-花-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3563-アキチョウジ-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>アキチョウジの花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-leaf-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-leaf-1024x768.jpg" alt="セキヤノアキチョウジの葉" class="wp-image-24314" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-leaf-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-leaf-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-leaf-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-leaf-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-leaf.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">セキヤノアキチョウジの葉｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=95757024</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-flower-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-flower-1024x768.jpg" alt="セキヤノアキチョウジの花" class="wp-image-24315" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-flower-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-flower-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-flower-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-flower-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-flower.jpg 1200w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">セキヤノアキチョウジの花｜By Oda230 – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=27426049</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-fruit-767x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="767" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-fruit-767x1024.jpg" alt="セキヤノアキチョウジの果実" class="wp-image-24316" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-fruit-767x1024.jpg 767w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-fruit-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-fruit-768x1025.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-fruit-9x12.jpg 9w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/isodon-effusus-fruit.jpg 960w" sizes="(max-width: 767px) 100vw, 767px"></a><figcaption class="wp-element-caption">セキヤノアキチョウジの果実｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=95756994</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc5">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. (2018). <cite itemprop="name">神奈川県植物誌2018 電子版</cite>. 神奈川県植物誌調査会. ISBN: 9784991053726, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://flora-kanagawa2.sakura.ne.jp/efloraofkanagawa.html">https://flora-kanagawa2.sakura.ne.jp/efloraofkanagawa.html</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">北村四郎・村田源・堀勝. (1957). <cite itemprop="name">原色日本植物図鑑 草本編 1</cite> (改訂版). 保育社. ISBN: 9784586300150</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"原色日本植物図鑑 草本編 1 改訂版 (1) (保育社の原色図鑑 15)","b":"保育社","t":"9784586300150","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"","p":["\/images\/I\/51wZy0FYQCL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4586300159","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"u_bc":"#f79256","u_tx":"Amazonで見る","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4586300159","s_n":"amazon","u_so":0,"a_id":3360663,"p_id":170,"pc_id":185,"pl_id":27060,"id":3},{"id":1,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E5%8E%9F%E8%89%B2%E6%97%A5%E6%9C%AC%E6%A4%8D%E7%89%A9%E5%9B%B3%E9%91%91%20%E8%8D%89%E6%9C%AC%E7%B7%A8%201%20%E6%94%B9%E8%A8%82%E7%89%88%20(1)%20(%E4%BF%9D%E8%82%B2%E7%A4%BE%E3%81%AE%E5%8E%9F%E8%89%B2%E5%9B%B3%E9%91%91%2015)\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":1},{"id":2,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E5%8E%9F%E8%89%B2%E6%97%A5%E6%9C%AC%E6%A4%8D%E7%89%A9%E5%9B%B3%E9%91%91%20%E8%8D%89%E6%9C%AC%E7%B7%A8%201%20%E6%94%B9%E8%A8%82%E7%89%88%20(1)%20(%E4%BF%9D%E8%82%B2%E7%A4%BE%E3%81%AE%E5%8E%9F%E8%89%B2%E5%9B%B3%E9%91%91%2015)","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":2}],"eid":"JXVWY","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-JXVWY">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ウリクサ・アゼナ・アメリカアゼナの違いは？似た種類の見分け方を解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/24224</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 16 Jul 2026 10:00:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[アゼナ科]]></category>
		<category><![CDATA[分布]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[園芸]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=24224</guid>

					<description><![CDATA[ウリクサ・アゼナ・アメリカアゼナはいずれもアゼナ科に含まれ、葉が対生し、葉腋に小さな唇形花をつけるのが特徴の小型の一年草です。かなり地味で目立たない種類ですが花がよく似ており、混同されやすい仲間です。これら3種は生息地・ [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="wp-block-paragraph">ウリクサ・アゼナ・アメリカアゼナはいずれもアゼナ科に含まれ、葉が対生し、葉腋に小さな唇形花をつけるのが特徴の小型の一年草です。かなり地味で目立たない種類ですが花がよく似ており、混同されやすい仲間です。<strong><span class="marker-under-red">これら3種は生息地・葉・花に違いが現れています。ただ、この3種の他にもアゼナ科にはよく似た種類が多数含まれており、慎重に同定する必要があります。</span></strong>本記事ではアゼナ科の分類・形態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-8" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-8">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">ウリクサ・アゼナ・アメリカアゼナとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">ウリクサ・アゼナ・アメリカアゼナの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">アゼナとアメリカアゼナの違いは？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">他に似た種類はいる？</a></li><li><a href="#toc5" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">ウリクサ・アゼナ・アメリカアゼナとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ウリクサ（瓜草） <em>Torenia crustacea</em> は日本の北海道・本州・四国・九州・琉球；朝鮮・中国・東南アジア・ミクロネシアに分布し、畑や道端に生える一年草です（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">アゼナ（畔菜） <em>Lindernia procumbens</em> は日本の本州・四国・九州・琉球；北半球の熱帯～温帯に広く分布し、水田や湿地に生える一年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">アメリカアゼナ（亜米利加畔菜） <em>Lindernia dubia</em> subsp. <em>major</em> は北アメリカ原産の帰化種で、戦後急に各地で見られるようになり、水田などのやや湿り気のあるところに生える一年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもアゼナ科に含まれ、葉が対生し、葉腋に花をつけ、花は萼が筒形で5裂、花冠は2唇形、上唇は2裂、下唇は幅広く3裂し、距はないという特徴がある小型の一年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">普通に全域で生える野草で一般的ではありますが、花が小型で地味であまり気づかれない上に、花がアゼナ科ではいずれもよく似た仲間で、混乱することがあります。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">ウリクサ・アゼナ・アメリカアゼナの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">アゼナ科には多数の種類が含まれますが、ひとまず有名な3種について考えていきます（林ら，2013；神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">大前提として、アゼナ科の中でもウリクサはハナウリクサ属、アゼナとアメリカアゼナはアゼナ属に含まれるという違いがあります。そのため、分類上隔たりがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">具体的な違いとしては、ハナウリクサ属（ウリクサ）では萼は先が浅く5裂し、萼裂片は萼筒より短いのに対して、アゼナ属（アゼナとアメリカアゼナ）では萼は基部近くまで深く5裂し，萼裂片は狭卵形で萼筒より長いという点が挙げられます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">属レベルの違いとしては以上ですが、ウリクサ・アゼナ・アメリカアゼナに絞れば他にも違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">生息地に関してはウリクサでは畑や道端に生えるのに対して、アゼナとアメリカアゼナでは水田や湿地に生えるという違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">葉に関しては、ウリクサでは卵形～広卵形であるのに対して、アゼナとアメリカアゼナでは卵円形～楕円形であるという違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">花に関しては、ウリクサでは中央の裂片に濃い青紫色の斑紋があり、花弁の縁の色がやや濃いのに対して、アゼナとアメリカアゼナでは特別な斑紋は見当たらないという違いがあります。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ウリクサの葉上面：卵形～広卵形。" class="wp-image-24229" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉上面-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ウリクサの葉上面：卵形～広卵形。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ウリクサの葉下面" class="wp-image-24228" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉下面-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ウリクサの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ウリクサの花：濃い紫色の斑紋が目立つ。" class="wp-image-24230" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-花-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453-ウリクサ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ウリクサの花：濃い紫色の斑紋が目立つ。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">アゼナとアメリカアゼナの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">アゼナとアメリカアゼナに関しては、アゼナでは葉の鋸歯はくぼむ程度で不明瞭であるのに対して、アメリカアゼナでは葉に少数の鋸歯があるというのが最も大きな違いとなります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">他にもアゼナでは雄しべ4本に葯があり、果実の先は鈍頭で丸く、種子に横の隆起脈はなく、縦方向に縁が肥厚した半円形ひれ状の張り出しが並びルーペでは湾曲した微細な毛のように見えるのに対して、アメリカアゼナでは雄しべ4本のうち葯は2本だけにつき、果実の先は尖り、種子には横の隆起脈があり、種子の縁部に肥厚部はないという違いもあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">現在アゼナを駆逐する勢いでアメリカアゼナが分布を広げています。</p>



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-leaf.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="500" height="374" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-leaf.jpg" alt="アゼナの葉：卵円形～楕円形で全縁。" class="wp-image-24234" style="width:500px;height:auto" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-leaf.jpg 500w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-leaf-300x224.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-leaf-16x12.jpg 16w" sizes="(max-width: 500px) 100vw, 500px"></a><figcaption class="wp-element-caption">アゼナの葉：卵円形～楕円形で全縁。｜By Erik Simons – https://www.gbif.org/fr/occurrence/2839826435, CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=115799579</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-flower-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-flower-1024x768.jpg" alt="アゼナの花：斑紋なし。" class="wp-image-24235" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-flower-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-flower-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-flower-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-flower-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-procumbens-flower.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">アゼナの花：斑紋なし。｜By 葉子 – https://www.inaturalist.org/photos/28421686, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=143524053</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-major-leaf-and-flower-842x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="842" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-major-leaf-and-flower-842x1024.jpg" alt="アメリカアゼナの葉と花：葉には鋸歯あり、花には斑紋なし。葉の基部はくさび形で、茎をあまり抱かない。" class="wp-image-24236" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-major-leaf-and-flower-842x1024.jpg 842w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-major-leaf-and-flower-247x300.jpg 247w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-major-leaf-and-flower-768x934.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-major-leaf-and-flower-10x12.jpg 10w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-major-leaf-and-flower.jpg 960w" sizes="(max-width: 842px) 100vw, 842px"></a><figcaption class="wp-element-caption">アメリカアゼナの葉と花：葉には鋸歯あり、花には斑紋なし。葉の基部はくさび形で、茎をあまり抱かない。｜By Show_ryu – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11106533</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">他に似た種類はいる？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">アゼナ科は種数は限られていますが、花がよく似ているので思ったよりも近縁種が多く存在しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">タケトアゼナ <em>Lindernia dubia</em> subsp. <em>dubia</em> はアメリカアゼナの亜種関係にあるもので、非常にアメリカアゼナに似ていますが、葉の基部は少なくとも茎の中部以上につく葉では基部は円形～楕円形で茎を抱きます。アメリカアゼナでは葉の基部は茎の上部につく葉でも明らかなくさび形で茎を抱きません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ヒメアメリカアゼナ <em>Lindernia anagallidea</em> は植物体全体に若い時は腺毛が密生し、のちに花柄や果実に残ります。他のアゼナの種類では植物体は通常明らかな腺毛はありません。アメリカアゼナ等と同じく外来種ですが、わずかしか記録がありません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">アゼトウガラシ属のアゼトウガラシ <em>Vandellia micrantha</em> は葉の鋸歯は浅く少数で目立たず、果実は萼の3〜4倍でトウガラシのような見た目になり、花には黄色い斑紋があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">スズメノトウガラシ属のヒロハスズメノトウガラシ <em>Bonnaya verbenifolia</em> やエダウチスズメノトウガラシ <em>Bonnaya grandiflora</em> は葉の鋸歯は鋭く尖り多数あり、果実は果柄は果体と同じくらい太く、花は横に押しつぶされたような形になっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ハナウリクサ（トレニア）<em>Torenia fournieri</em> は園芸種で、ウリクサはトレニア属ではありますが、花も葉も大型で見た目は全く異なります。</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"サカタのタネ トレニア 夏すみれミックス","b":"サカタのタネ","t":"4974449065875","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51+DktcnXKL._SL500_.jpg","\/61V51g9E3UL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B079JTFWKV","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"id":11,"u_tx":"Amazonで見る","u_bc":"#f79256","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/B079JTFWKV","a_id":3360663,"p_id":170,"pl_id":27060,"pc_id":185,"s_n":"amazon","u_so":1},{"id":14,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E3%82%B5%E3%82%AB%E3%82%BF%E3%81%AE%E3%82%BF%E3%83%8D%20%E3%83%88%E3%83%AC%E3%83%8B%E3%82%A2%20%E5%A4%8F%E3%81%99%E3%81%BF%E3%82%8C%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF%E3%82%B9\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":2},{"id":15,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E3%82%B5%E3%82%AB%E3%82%BF%E3%81%AE%E3%82%BF%E3%83%8D%20%E3%83%88%E3%83%AC%E3%83%8B%E3%82%A2%20%E5%A4%8F%E3%81%99%E3%81%BF%E3%82%8C%E3%83%9F%E3%83%83%E3%82%AF%E3%82%B9","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":3}],"eid":"RHPTD","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-RHPTD">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-dubia-leaf-and-flower-1024x696.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="696" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-dubia-leaf-and-flower-1024x696.jpg" alt="タケトアゼナの葉と花：葉の基部は円形～楕円形で茎を抱く。" class="wp-image-24237" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-dubia-leaf-and-flower-1024x696.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-dubia-leaf-and-flower-300x204.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-dubia-leaf-and-flower-768x522.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-dubia-leaf-and-flower-18x12.jpg 18w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/lindernia-dubia-subsp-dubia-leaf-and-flower.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">タケトアゼナの葉と花：葉の基部は円形～楕円形で茎を抱く。｜By Ayotte, Gilles, 1948- – Bibliothèque de l’Université Laval, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=127882780</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-%E3%83%8F%E3%83%8A%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E7%B4%AB%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-%E3%83%8F%E3%83%8A%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E7%B4%AB%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="ハナウリクサ（トレニア）の葉" class="wp-image-24232" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-紫色花型-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-紫色花型-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-紫色花型-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-紫色花型-葉-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-紫色花型-葉.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ハナウリクサ（トレニア）の葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-%E3%83%8F%E3%83%8A%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E9%9D%92%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-%E3%83%8F%E3%83%8A%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E9%9D%92%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ハナウリクサ（トレニア）青色花型の葉" class="wp-image-24231" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-青色花型-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-青色花型-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-青色花型-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-青色花型-花-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-青色花型-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ハナウリクサ（トレニア）青色花型の葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-%E3%83%8F%E3%83%8A%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E7%99%BD%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-%E3%83%8F%E3%83%8A%E3%82%A6%E3%83%AA%E3%82%AF%E3%82%B5-%E7%99%BD%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ハナウリクサ（トレニア）白色花型の葉" class="wp-image-24233" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-白色花型-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-白色花型-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-白色花型-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-白色花型-花-16x12.jpg 16w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2026/07/07.3453.a-ハナウリクサ-白色花型-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ハナウリクサ（トレニア）白色花型の葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc5">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">林弥栄・門田裕一・平野隆久. (2013). <cite itemprop="name">山溪ハンディ図鑑 1 野に咲く花</cite> (増補改訂新版). 山と渓谷社. ISBN: 9784635070195</p>



<!-- START MoshimoAffiliateEasyLink -->
<script type="text/javascript">
(function(b,c,f,g,a,d,e){b.MoshimoAffiliateObject=a;
b[a]=b[a]||function(){arguments.currentScript=c.currentScript
||c.scripts[c.scripts.length-2];(b[a].q=b[a].q||[]).push(arguments)};
c.getElementById(a)||(d=c.createElement(f),d.src=g,
d.id=a,e=c.getElementsByTagName("body")[0],e.appendChild(d))})
(window,document,"script","//dn.msmstatic.com/site/cardlink/bundle.js?20220329","msmaflink");
msmaflink({"n":"野に咲く花 増補改訂新版 (山溪ハンディ図鑑)","b":"山と渓谷社","t":"9784635070195","d":"https:\/\/m.media-amazon.com","c_p":"\/images\/I","p":["\/51nF928NaVL._SL500_.jpg","\/41KV-HDYj4L._SL500_.jpg","\/41Raoz--8GL._SL500_.jpg","\/51-6l+EyApL._SL500_.jpg","\/51Aehn55KvL._SL500_.jpg","\/5145wC5ySCL._SL500_.jpg"],"u":{"u":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4635070190","t":"amazon","r_v":""},"v":"2.1","b_l":[{"u_bc":"#f79256","u_tx":"Amazonで見る","u_url":"https:\/\/www.amazon.co.jp\/dp\/4635070190","s_n":"amazon","u_so":0,"a_id":3360663,"p_id":170,"pc_id":185,"pl_id":27060,"id":3},{"id":1,"u_tx":"楽天市場で見る","u_bc":"#f76956","u_url":"https:\/\/search.rakuten.co.jp\/search\/mall\/%E9%87%8E%E3%81%AB%E5%92%B2%E3%81%8F%E8%8A%B1%20%E5%A2%97%E8%A3%9C%E6%94%B9%E8%A8%82%E6%96%B0%E7%89%88%20(%E5%B1%B1%E6%BA%AA%E3%83%8F%E3%83%B3%E3%83%87%E3%82%A3%E5%9B%B3%E9%91%91)\/","a_id":3360662,"p_id":54,"pl_id":27059,"pc_id":54,"s_n":"rakuten","u_so":1},{"id":2,"u_tx":"Yahoo!ショッピングで見る","u_bc":"#66a7ff","u_url":"https:\/\/shopping.yahoo.co.jp\/search?first=1\u0026p=%E9%87%8E%E3%81%AB%E5%92%B2%E3%81%8F%E8%8A%B1%20%E5%A2%97%E8%A3%9C%E6%94%B9%E8%A8%82%E6%96%B0%E7%89%88%20(%E5%B1%B1%E6%BA%AA%E3%83%8F%E3%83%B3%E3%83%87%E3%82%A3%E5%9B%B3%E9%91%91)","a_id":3361900,"p_id":1225,"pl_id":27061,"pc_id":1925,"s_n":"yahoo","u_so":2}],"eid":"a9v4X","s":"s"});
</script>
<div id="msmaflink-a9v4X">リンク</div>
<!-- MoshimoAffiliateEasyLink END -->



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. (2018). <cite itemprop="name">神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会</cite>. ISBN: 9784991053726, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://flora-kanagawa2.sakura.ne.jp/efloraofkanagawa.html">https://flora-kanagawa2.sakura.ne.jp/efloraofkanagawa.html</a></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>イヌホオズキ・オオイヌホオズキ・アメリカイヌホオズキ・テリミノイヌホオズキの違いは？似た種類の見分け方を解説！</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/16153</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 15 May 2025 10:15:10 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[ナス科]]></category>
		<category><![CDATA[分布]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=16153</guid>

					<description><![CDATA[イヌホオズキ・オオイヌホオズキ・アメリカイヌホオズキ・テリミノイヌホオズキはいずれもナス科ナス属に含まれ、町中で非常に頻繁にみかけ、大都会の緑地ですら見かけることがあるほど身近な仲間です。丸く黒く熟す果実が特徴ですが4種 [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="wp-block-paragraph">イヌホオズキ・オオイヌホオズキ・アメリカイヌホオズキ・テリミノイヌホオズキはいずれもナス科ナス属に含まれ、町中で非常に頻繁にみかけ、大都会の緑地ですら見かけることがあるほど身近な仲間です。丸く黒く熟す果実が特徴ですが4種は非常に類似しており識別はときに困難です。<strong><span class="marker-under-red">様々な識別方法が提案されていますが、花と果実の特徴に着目するのが最もシンプルだと思います。</span></strong>時として識別不能な個体があることはそういうものだと割り切るしかないかもしれません。本記事では丸く黒い果実を作るナス属の分類・形態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-10" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-10">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">イヌホオズキ・オオイヌホオズキ・アメリカイヌホオズキ・テリミノイヌホオズキとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">イヌホオズキ・オオイヌホオズキ・アメリカイヌホオズキ・テリミノイヌホオズキの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">他に似た種類はいる？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">イヌホオズキ・オオイヌホオズキ・アメリカイヌホオズキ・テリミノイヌホオズキとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">イヌホオズキ（犬酸漿・犬鬼灯） <em>Solanum nigrum</em> は日本の北海道・本州・四国・九州・琉球；ユーラシアに広く分布し、アメリカ大陸に帰化している一年草です（神奈川県植物誌調査会，2018；RBG Kew, 2025）。日本では路傍・畑地・荒地・河川敷などに生えます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">オオイヌホオズキ（大犬酸漿） <em>Solanum nigrescens</em> はアメリカ合衆国南部・中央アメリカ・南アメリカ北部原産で、世界中に帰化している一年草または多年草です。日本では本州以南の各地の市街地だけでなく、河川敷・畑地・やや山よりの林縁などに生えます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">アメリカイヌホオズキ（亜米利加犬酸漿） <em>Solanum emulans</em> はカナダとアメリカ合衆国東部が原産で、ヨーロッパと日本などで帰化している一年草です。日本各地の港湾や畑地に生えます。<cite>『神奈川県植物誌2018』</cite>など古い文献では <em>Solanum ptychanthum</em> とされますが現在ではシノニム（旧学名）です（Knapp et al., 2019）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">テリミノイヌホオズキ（照り実の犬酸漿） <em>Solanum americanum</em> はカナダ～南アメリカ原産で、世界中に帰化している一年草または多年草です。日本では農耕地周辺・河川敷・海岸・山麓の林縁などに生えます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもナス科ナス属に含まれ、町中で非常に頻繁にみかけ、大都会の緑地ですら見かけることがあるほど身近な仲間です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ナス属特有の「孔開葯」を持っており、雄しべの葯が黄色で大きく目立ち、葯は先端が細まり小さな穴が空いています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これに加えて、上記4種では葉は多形で、花が小型で、果実はほぼ球形で紫～黒色に熟すという特徴があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">上記4種は非常に類似しており、識別は困難です。野外で歩いていてぱっと見で識別することはほぼ不可能でしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかも各種の中間的なものも存在しており、正しく識別するのを困難にしている要因でもあります。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">イヌホオズキ・オオイヌホオズキ・アメリカイヌホオズキ・テリミノイヌホオズキの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">これら4種を識別する方法は様々な図鑑やサイトで色々な方法が指摘されています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、その着目点が多すぎるがゆえに、かえって識別を難しくしている印象があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そこでここでは本当に重要な点のみを絞って解説しておきます（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">まず、イヌホオズキでは花冠が浅く切れ込むのに対して、オオイヌホオズキ・アメリカイヌホオズキ・テリミノイヌホオズキでは花冠が基部近くまで深く切れ込むという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">残り3種に関して、オオイヌホオズキとアメリカイヌホオズキでは果実は直径7～10mm、黒色で光沢がやや鈍く、よく熟すまでは果肉は緑色であるのに対して、テリミノイヌホオズキでは果実は直径4～7mm、黒紫色に熟し強い光沢があり、果肉は早くから紫色になるという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">残り2種に関して、オオイヌホオズキでは1花序に花が5～8個咲き、花冠は直径8～12mmと大型であるのに対して、アメリカイヌホオズキでは1花序に花が1～4個咲き、花冠は直径4～6mmという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">基本は以上を観察するシンプルな考え方が良いと思います。他にも果実中の球状顆粒や種子の数を調べることがよく図鑑に書かれていますが、普通の人が野外で観察するのは現実的ではないのでここでは省略します。詳しく知りたい人は神奈川県植物誌調査会（2018）や Knapp et al.（2019）を確認してみてください。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただ、中間的な個体があり、特にオオイヌホオズキとアメリカイヌホオズキは区別がつかない場合があります。イヌホオズキを識別する花冠の切れ込みも花冠が小さいためしっかり複数を確認しないと角度によっては判然としない場合もあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">花色や花冠裂片の反り返りなどは個体変異であり参考にしてはいけません。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="イヌホオズキの葉上面" class="wp-image-16162" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>イヌホオズキの葉上面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="イヌホオズキの葉下面" class="wp-image-16159" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>イヌホオズキの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="イヌホオズキの花：この角度では花冠の切れ込みは確認しにくい。個人的な観察では花冠裂片縁の毛はオオイヌホオズキより多く目立つように見える。" class="wp-image-16160" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>イヌホオズキの花：この角度では花冠の切れ込みは確認しにくい。個人的な観察では花冠裂片縁の毛はオオイヌホオズキより多く目立つように見える。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E8%90%BC-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E8%90%BC-1024x768.jpg" alt="イヌホオズキの萼：花冠の切れ込みは浅い。ただ完全に切れ込んでいないかは写真だけでは分かりにくい場合もある。" class="wp-image-16161" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-萼-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-萼-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-萼-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-萼-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-萼.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>イヌホオズキの萼：花冠の切れ込みは浅い。ただ完全に切れ込んでいないかは写真だけでは分かりにくい場合もある。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E6%9C%AA%E7%86%9F%E6%9E%9C-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E6%9C%AA%E7%86%9F%E6%9E%9C-1024x768.jpg" alt="イヌホオズキの未熟果" class="wp-image-16158" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-未熟果-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-未熟果-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-未熟果-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-未熟果-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3319-イヌホオズキ-未熟果.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>イヌホオズキの未熟果｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/solanum-nigrescens.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="850" height="648" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/solanum-nigrescens.jpg" alt="オオイヌホオズキの（A）葉、（B）花、（C）花序、（D）未熟果：花は切れ込みが深い。1花序あたりの花の数は多いが全て当てはまるわけではなく判然としないこともある。Bの花の花冠はあまり典型的とは思えずCの花を参考にすべき。" class="wp-image-16154" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/solanum-nigrescens.jpg 850w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/solanum-nigrescens-300x229.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/solanum-nigrescens-768x585.jpg 768w" sizes="(max-width: 850px) 100vw, 850px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オオイヌホオズキの（A）葉、（B）花、（C）花序、（D）未熟果：花は切れ込みが深い。1花序あたりの花の数は多いが全て当てはまるわけではなく判然としないこともある。Bの花の花冠はあまり典型的とは思えずCの花を参考にすべき。｜Knapp et al. (2019): Figure 28 より引用。</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-%E3%82%A2%E3%83%A1%E3%83%AA%E3%82%AB%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E7%99%BD%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E5%85%A8%E5%BD%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-%E3%82%A2%E3%83%A1%E3%83%AA%E3%82%AB%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E7%99%BD%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E5%85%A8%E5%BD%A2-1024x768.jpg" alt="アメリカイヌホオズキの葉" class="wp-image-16163" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-白色花型-全形-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-白色花型-全形-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-白色花型-全形-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-白色花型-全形.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>アメリカイヌホオズキの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-%E3%82%A2%E3%83%A1%E3%83%AA%E3%82%AB%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E6%B7%A1%E7%B4%AB%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-%E3%82%A2%E3%83%A1%E3%83%AA%E3%82%AB%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E6%B7%A1%E7%B4%AB%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="アメリカイヌホオズキの花：花冠の切れ込みは深い。1花序あたりの花の数は少ない。上の写真の花のように白色のこともあり、色は全く参考ならない。" class="wp-image-16164" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-淡紫色花型-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-淡紫色花型-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-淡紫色花型-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-淡紫色花型-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-淡紫色花型-花-2048x1536.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>アメリカイヌホオズキの花：花冠の切れ込みは深い。1花序あたりの花の数は少ない。上の写真の花のように白色のこともあり、色は全く参考ならない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-%E3%82%A2%E3%83%A1%E3%83%AA%E3%82%AB%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E6%B7%A1%E7%B4%AB%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E6%9C%AA%E7%86%9F%E6%9E%9C-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-%E3%82%A2%E3%83%A1%E3%83%AA%E3%82%AB%E3%82%A4%E3%83%8C%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E6%B7%A1%E7%B4%AB%E8%89%B2%E8%8A%B1%E5%9E%8B-%E6%9C%AA%E7%86%9F%E6%9E%9C-1024x768.jpg" alt="アメリカイヌホオズキの未熟果" class="wp-image-16165" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-淡紫色花型-未熟果-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-淡紫色花型-未熟果-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-淡紫色花型-未熟果-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-淡紫色花型-未熟果-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/07.3320-アメリカイヌホオズキ-淡紫色花型-未熟果-2048x1536.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>アメリカイヌホオズキの未熟果｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/solanum-americanum.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="850" height="646" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/solanum-americanum.jpg" alt="テリミノイヌホオズキの（A）葉、（B）花、（C）花序、（D）未熟果：果実は明らかにテカっている。それ以外は特徴が乏しい。" class="wp-image-16155" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/solanum-americanum.jpg 850w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/solanum-americanum-300x228.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/05/solanum-americanum-768x584.jpg 768w" sizes="(max-width: 850px) 100vw, 850px"></a><figcaption class="wp-element-caption">テリミノイヌホオズキの（A）葉、（B）花、（C）花序、（D）未熟果：果実は明らかにテカっている。それ以外は特徴が乏しい。｜Knapp et al. (2019): Figure 4 より引用。</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">他に似た種類はいる？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ナス属にはイヌホオズキとつく仲間がケイヌホオズキ <em>Solanum sarrachoides</em> やヒメケイヌホオズキ <em>Solanum physalifolium</em> var. <em>nitidibaccatum</em>、ビロードイヌホオズキ <em>Solanum villosum</em> subsp. <em>villosum</em> やアカミノイヌホオズキ <em>Solanum villosum</em> subsp. <em>miniatum</em> などいくつかいます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、ケイヌホオズキやヒメケイヌホオズキでは花後に萼が大きくなり果実を半ばまたはそれ以上を被うので見た目が大きく異なります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ビロードイヌホオズキやアカミノイヌホオズキでも果実は縦に長い楕円体で、黄色～赤色に熟すので混同することはないでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">他のナス属は大型で果実の形が異なったり、トゲがあったりするので混同することは少ないでしょう。詳しくは別記事を御覧ください。ホオズキは果実を宿存萼が包みます。</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/15895" title="ホオズキ・ショクヨウホオズキ（ストロベリートマト）・トマトの違いは？似た種類の見分け方を解説！「食用ホオズキ」は3種類が混同されている！？" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/04/07.3308-%E3%83%9B%E3%82%AA%E3%82%BA%E3%82%AD-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.3308 ホオズキ 果実" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/04/07.3308-ホオズキ-果実-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/04/07.3308-ホオズキ-果実-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/04/07.3308-ホオズキ-果実-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">ホオズキ・ショクヨウホオズキ（ストロベリートマト）・トマトの違いは？似た種類の見分け方を解説！「食用ホオズキ」は3種類が混同されている！？</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">ホオズキ・ショクヨウホオズキ（ストロベリートマト）・トマトはいずれもナス科に含まれ、赤系統の果実をつける点が特徴の仲間です。ショクヨウホオズキは「食用ホオズキ」や「ストロベリートマト」という名前で流通し、ホオズキやトマトとの関連性があるかの...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2025.04.26</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/233" title="ナスとワルナスビの違いは？ナスの起源・進化は？ワルナスビはなぜ嫌われる？花は「振動送粉」していた！？なぜワルナスビの果実は毒がある？" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2021/09/solanum-melongena-flower-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="Solanum Melongena Flower" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2021/09/solanum-melongena-flower-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2021/09/solanum-melongena-flower-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2021/09/solanum-melongena-flower-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">ナスとワルナスビの違いは？ナスの起源・進化は？ワルナスビはなぜ嫌われる？花は「振動送粉」していた！？なぜワルナスビの果実は毒がある？</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">ナスとワルナスビはどちらも「ナス」の名がつく名前と花の形が類似した2種ですので、見たことがない人は2種を混同するかもしれません。しかし、ナスとワルナスビは全く異なる種類です。ナスは栽培植物で自生することはなく刺がないですが、ワルナスビは野草...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2021.09.20</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/9578" title="ヒヨドリジョウゴ・ヤマホロシ・マルバノホロシ・ツルハナナスの違いは？似た種類の見分け方を解説！花・果実の構造は？" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/08/07.3321-%E3%83%92%E3%83%A8%E3%83%89%E3%83%AA%E3%82%B8%E3%83%A7%E3%82%A6%E3%82%B4-%E8%8A%B1%E5%BA%8F-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.3321 ヒヨドリジョウゴ 花序" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/08/07.3321-ヒヨドリジョウゴ-花序-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/08/07.3321-ヒヨドリジョウゴ-花序-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2023/08/07.3321-ヒヨドリジョウゴ-花序-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">ヒヨドリジョウゴ・ヤマホロシ・マルバノホロシ・ツルハナナスの違いは？似た種類の見分け方を解説！花・果実の構造は？</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">ヒヨドリジョウゴ・ヤマホロシ・マルバノホロシ・ツルハナナスはいずれもナス科ナス属で、その中でも「つる性」という特徴を持っている4種です。花や果実の基本構造は同じです。そのためよく混同される4種です。しかし、これら4種ははっきりとした違いがあ...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2023.08.06</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/14139" title="タマサンゴ（フユサンゴ）とヒメタマサンゴの違いは？似た種類の見分け方を解説" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/07.3327.1-%E3%83%92%E3%83%A1%E3%82%BF%E3%83%9E%E3%82%B5%E3%83%B3%E3%82%B4-%E8%8A%B1-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.3327.1 ヒメタマサンゴ 花" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/07.3327.1-ヒメタマサンゴ-花-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/07.3327.1-ヒメタマサンゴ-花-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/07.3327.1-ヒメタマサンゴ-花-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">タマサンゴ（フユサンゴ）とヒメタマサンゴの違いは？似た種類の見分け方を解説</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">タマサンゴ（フユサンゴ）とヒメタマサンゴはいずれもナス科ナス属に含まれ、冬になると丸くて赤く熟した果実（液果）をつけることから見栄えが良く、観賞用に盛んに栽培されています。しかし、日本国内ではタマサンゴとヒメタマサンゴの2変種をきちんと区別...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2024.06.06</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>



<p class="wp-block-paragraph">Knapp, S., Barboza, G. E., Bohs, L., &amp; Särkinen, T. 2019. A revision of the Morelloid clade of <em>Solanum</em> L. (Solanaceae) in North and Central America and the Caribbean. PhytoKeys 123: 1-144. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.3897/phytokeys.123.31738">https://doi.org/10.3897/phytokeys.123.31738</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">RBG Kew. 2025. The International Plant Names Index and World Checklist of Vascular Plants. Plants of the World Online. <a rel="noopener" target="_blank" href="http://www.ipni.org/">http://www.ipni.org</a> and <a rel="noopener" target="_blank" href="https://powo.science.kew.org/">https://powo.science.kew.org/</a></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>メナモミ・コメナモミ・オナモミの違いは？似た種類の見分け方を解説！粘液を分泌する総苞片は動物にくっつくためだった！？</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/14557</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 25 Feb 2025 06:54:22 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[分布]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[利用方法]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[昆虫]]></category>
		<category><![CDATA[生態]]></category>
		<category><![CDATA[種子散布]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=14557</guid>

					<description><![CDATA[メナモミとコメナモミはいずれもキク科メナモミ属に含まれ、舌状花は黄色で小型で、総苞片は有柄の腺毛がある点が最大の特徴です。2種はそこまで頻繁ではないですが開けた場所で生え、特にメナモミは古来には日本人に発酵食品として使用 [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="wp-block-paragraph">メナモミとコメナモミはいずれもキク科メナモミ属に含まれ、舌状花は黄色で小型で、総苞片は有柄の腺毛がある点が最大の特徴です。2種はそこまで頻繁ではないですが開けた場所で生え、特にメナモミは古来には日本人に発酵食品として使用されていました。しかし、区別はわかりにくく、オナモミとも混同している人もいるかもしれません。<strong><span class="marker-under-red">メナモミとコメナモミは毛や腺毛の生え具合で区別することができます。オナモミとは名前は似ていますが、花も果実も全く異なっています。</span></strong>メナモミ属の粘液を分泌する総苞片は動物に付着し種子散布する動物付着散布を行っていることが分かっています。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-12" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-12">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">メナモミ・コメナモミとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">メナモミとコメナモミの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">メナモミとオナモミの違いは？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">種子散布方法は？</a></li><li><a href="#toc5" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">メナモミ・コメナモミとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">メナモミ（豨薟、雌菜揉み） <em>Sigesbeckia pubescens</em> は日本の北海道・本州・四国・九州；朝鮮・中国に分布し、シイ・カシ帯とブナ帯下部の畑、道路の法面などに生える一年草です（神奈川県植物誌調査会，2018）。一説には弥生時代に中国から渡来したともされます（松原，2021）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">コメナモミ（小豨薟、小雌菜揉み） <em>Sigesbeckia glabrescens</em> は日本の北海道・本州・四国・九州；朝鮮から中国に分布し、畑や裸地に生える一年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもキク科メナモミ属に含まれ、舌状花は黄色で小型で、総苞片は有柄の腺毛があって開出し、痩果とともに脱落する点が最大の特徴です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ようするに花や果実の周りにはネバネバした毛が生えています。総苞片というのはキク科特有で花の集まりである「頭花」を包むようにある緑色の葉のような部分を指しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">2種はどこにでも生えているとは言い難いですかたまに開けた場所で生えているのを見かけます。しかし、区別方法はあまり知られていないかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、少なくとも中国の明代以降にはメナモミは未熟果を米こうじや小豆、その他の薬草と混ぜて手で揉んで（菜揉み）から発酵させ、「<ruby>神麹<rt>しんきく</rt></ruby>」という強壮薬として使用されていましたが（奥津，2018；松原，2021）、同じく神麹に使用されたキク科のオナモミ（雄菜揉み） <em>Xanthium strumarium</em> subsp. <em>sibiricum</em> と対になる形で命名されており、現代でも混同する人はいるかもしれません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">メナモミとコメナモミの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">メナモミとコメナモミは似ていますが主に2点で区別できます（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">メナモミでは茎と葉に密に長い毛があり、花柄に有柄の腺があるのに対して、コメナモミでは茎と葉は短毛があり、花柄に有柄の腺はないという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">どちらも総苞片に腺毛があるものの、コメナモミでは花柄にまでは及んでいないという点に注意が必要です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この2点でほぼ区別できますが、メナモミでは痩果が長さ2.5～3.5mmであるのに対して、コメナモミでは痩果が長さ2mmという違いもあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一般的にメナモミよりコメナモミの方が多く、普通に見られます。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-whole-shape-768x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-whole-shape-768x1024.jpg" alt="メナモミの全形と葉：茎の長毛は明らか。" class="wp-image-14570" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-whole-shape-768x1024.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-whole-shape-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-whole-shape.jpg 1024w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px"></a><figcaption class="wp-element-caption">メナモミの全形と葉：茎の長毛は明らか。｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12517232</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-flower-768x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="768" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-flower-768x1024.jpg" alt="メナモミの花：この個体は花柄が短いため花柄の腺毛が確認しにくい。左側の頭花で花柄の腺毛が確認できる。" class="wp-image-14571" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-flower-768x1024.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-flower-225x300.jpg 225w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/sigesbeckia-pubescens-flower.jpg 1024w" sizes="(max-width: 768px) 100vw, 768px"></a><figcaption class="wp-element-caption">メナモミの花：この個体は花柄が短いため花柄の腺毛が確認しにくい。左側の頭花で花柄の腺毛が確認できる。｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12517240</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="コメナモミの葉上面：長毛は確認できない。" class="wp-image-14563" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コメナモミの葉上面：長毛は確認できない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="コメナモミの葉下面" class="wp-image-14561" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コメナモミの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="コメナモミの頭花" class="wp-image-14562" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コメナモミの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-%E3%82%B3%E3%83%A1%E3%83%8A%E3%83%A2%E3%83%9F-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" alt="コメナモミの果実：花柄に腺毛はない。" class="wp-image-14560" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-果実-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-果実-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-果実-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-果実-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/07.3866-コメナモミ-果実.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コメナモミの果実：花柄に腺毛はない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">メナモミとオナモミの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">メナモミとオナモミは同じように神麹に使用されたことから雌雄として対になる名称となっていますが、実際には種レベルで異なり、雌雄では勿論ありません。それぞれ別種でどちらも雌雄同株です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">利用方法やキク科という点は類似していますが、他はほぼ似ているとは言い難いレベルで異なっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>まず、花に関しては、メナモミでは花弁が黄色くなり昆虫にアピールする虫媒で、雄頭花と雌頭花がまとまってつくのに対して、オナモミでは黄色くならない目立たない風媒で、雄頭花は葉腋からでた短い花序に、雌頭花は雄花序の基部に集まってつくという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>果実に関しては、どちらも動物付着散布でいわゆる「引っ付き虫」ですが、メナモミでは粘液によって動物に付着するのに対して、オナモミでは硬いフック状のトゲによって動物に付着するという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">なお、現在日本で一般に見られる「オナモミ」はオナモミ <em>Xanthium strumarium</em> subsp. <em>sibiricum</em> という種類ではなく、外来種のオオオナモミ <em>Xanthium orientale</em> subsp. <em>orientale</em> に入れ替わっています。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-1024x768.jpg" alt="オナモミの葉" class="wp-image-14576" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-leaf.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オナモミの葉｜By Karduelis – Own work, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6342015</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower-998x1024.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="998" height="1024" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower-998x1024.jpg" alt="オナモミの頭花：雄頭花と雌頭花に分かれる。" class="wp-image-14577" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower-998x1024.jpg 998w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower-292x300.jpg 292w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower-768x788.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-flower.jpg 1200w" sizes="(max-width: 998px) 100vw, 998px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オナモミの頭花：雄頭花と雌頭花に分かれる。｜By No machine-readable author provided. Aroche assumed (based on copyright claims). – No machine-readable source provided. Own work assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1111212</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-unripe-fruit.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="600" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-unripe-fruit.jpg" alt="オナモミの未熟果：フックがついたトゲがある。" class="wp-image-14578" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-unripe-fruit.jpg 800w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-unripe-fruit-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2025/02/xanthium-strumarium-subsp-sibiricum-unripe-fruit-768x576.jpg 768w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px"></a><figcaption class="wp-element-caption">オナモミの未熟果：フックがついたトゲがある。｜By No machine-readable author provided. Folini assumed (based on copyright claims). – No machine-readable source provided. Own work assumed (based on copyright claims)., CC BY 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=688163</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">種子散布方法は？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">メナモミ属の仲間は総苞片は有柄の腺毛があり、更にメナモミでは花柄にまで腺毛が及んでいます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この腺毛の役割は何なのでしょうか？</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>あまり国内の文献では指摘されていませんが、実は同属の種の研究から腺毛が横を通った動物に付着して遠くに分散する動物付着散布であることが分かっています（Heinrich et al., 2002）。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">オナモミのように果実そのものに動物の毛につくフックがあるわけではなく、総苞片に粘着力のある粘液を分泌しており、この総苞片が痩果とともに脱落することで種子散布ができる仕組みとなっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、腺毛が分泌する粘液の成分を調べた研究では粘液にはセスキテルペンと高分子量の他のテルペンが主成分として含まれており、まだ実証はされていませんが、単に粘着性を生み出しているだけでなく、植食性昆虫や病原菌を防いでいる可能性も指摘されています。メナモミの花柄の腺毛にはそのような役割があるのかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただ、具体的にどのような動物に付着しているかや、オナモミのような物理的な動物付着散布に比べてどのようなメリットがあるのかという点はまだ分かっていません。今後の研究課題と言えるでしょう。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc5">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">Heinrich, G., Pfeifhofer, H. W., Stabentheiner, E., &amp; Sawidis, T. 2002. Glandular hairs of <em>Sigesbeckia jorullensis</em> Kunth (Asteraceae): morphology, histochemistry and composition of essential oil. Annals of Botany 89(4): 459-469. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1093/aob/mcf062">https://doi.org/10.1093/aob/mcf062</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">松原徹郎. 2021. 植物はあれもこれも薬草です（第21回）メナモミ：生葉、乾燥葉で風邪・リウマチ・動脈硬化の予防. 現代農業 100(9): 260-263. ISSN: 0289-3517, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://gn.nbkbooks.com/?p=40215">https://gn.nbkbooks.com/?p=40215</a></p>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/ScholarlyArticle" itemprop="citation">奥津果優. 2018. 知られざる漢方用薬―「神麹」―. 生物工学会誌 96(8): 476.<br>ISSN: 0919-3758, <a rel="noopener" target="_blank" href="https://www.sbj.or.jp/wp-content/uploads/file/sbj/9608/9608_biomedia_5.pdf">https://www.sbj.or.jp/wp-content/uploads/file/sbj/9608/9608_biomedia_5.pdf</a></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>血を吸わない？日本最大の美しい蚊「トワダオオカ」は、まさかの「蚊を食べる蚊」だった！</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/14390</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 26 Aug 2024 06:20:17 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[動物]]></category>
		<category><![CDATA[分布]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[生態]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=14390</guid>

					<description><![CDATA[皆さんは蚊といえば、いずれも血を吸う仲間で夏になるととても鬱陶しいと感じる存在かもしれません。しかし、日本には血を全く吸わない蚊が知られています。トワダオオカは成虫では血を吸わず無害で、日本で一番大きくとても美しい見た目 [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">皆さんは蚊といえば、いずれも血を吸う仲間で夏になるととても鬱陶しいと感じる存在かもしれません。しかし、日本には血を全く吸わない蚊が知られています。<strong><span class="marker-under-red">トワダオオカは成虫では血を吸わず無害で、日本で一番大きくとても美しい見た目をしており、それだけも特徴的です。幼虫はなんと樹洞の水たまりに生息し、そこで他の蚊の幼虫（ボウフラ）を食べていることが明らかになっています。</span></strong>本記事ではトワダオオカの生態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-14" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-14">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">トワダオオカは無害で美しい蚊です</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">トワダオオカは「蚊を食べる蚊」だった！？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">トワダオオカは役に立つ？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">トワダオオカは無害で美しい蚊です</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">皆さんは蚊といえば、いずれも血を吸う仲間で夏になるととても鬱陶しいと感じる存在かもしれません。（ただし、血を吸うのは産卵のために栄養が必要なメスのみです。）</p>



<p class="wp-block-paragraph">熱帯地方ではデング熱などの感染症を媒介することもあり、その点でもヒトから忌み嫌われています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ところが、蚊の仲間であるにもかかわらず、血を全く吸わない蚊が日本の森林に生息していることはご存知でしょうか？</p>



<p class="wp-block-paragraph">その名はトワダオオカ <em>Toxorhynchites towadensis</em> といい、名前の通り非常に大きな蚊で10～13mmで、日本最大の蚊として知られています。ちなみに「トワダ」は初の発見地である十和田湖（青森県～秋田県）に由来しています。実際には北海道・本州・四国・九州・対馬・屋久島と幅広く分布することが分かっています（佐々木ら，1995）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">蚊の仲間は体表に鱗粉がついていますが、トワダオオカでは青藍色に光り、見た目は非常に美しいです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">私は大阪府の箕面公園でこの蚊を見たことがありますが、ゆったりと樹幹の周りを余裕をもって飛び回り、堂々として優雅な印象があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>トワダオオカの成虫は5～8月に出現し、オスもメスも花蜜などを餌にすることが分かっています。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>そのため、全くヒトにとって無害な蚊であると言うことができるでしょう。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">環境省レッドリストには入っていませんが、14都道府県のレッドデータリストに掲載されており、絶滅が危惧される種類でもあります。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/08/13.24534-トワダオオカ-成虫-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/08/13.24534-トワダオオカ-成虫-1024x768.jpg" alt="トワダオオカの成虫" class="wp-image-14392" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/08/13.24534-トワダオオカ-成虫-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/08/13.24534-トワダオオカ-成虫-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/08/13.24534-トワダオオカ-成虫-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/08/13.24534-トワダオオカ-成虫-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/08/13.24534-トワダオオカ-成虫.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></a><figcaption>トワダオオカの成虫｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">トワダオオカは「蚊を食べる蚊」だった！？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ただ、これほど大きな蚊が何を食べているのか、どのように成長するのか疑問に思う人がいるかもしれません。本来なら蚊のメスは産卵のためのタンパク質を補うために吸血を行っていると言われています。これほど大きな蚊は吸血せずにどのように栄養を得ているのでしょうか？</p>



<p class="wp-block-paragraph">この点に関しては1916年にトワダオオカが発見されて以来、長らく謎でした。しかし1952年に初めてこの蚊の生態が明らかになったのです（石村，1952）。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">その研究によるとトワダオオカの幼虫は樹洞（傷や障害物によって偶然できる根元や幹にできる穴）の中の水たまりに生息し、更にその中にいる他の種類の吸血性の蚊の幼虫（ボウフラ）を捕食していることが分かったのです。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">具体的にはシロカタヤブカ <em>Aedes niveus</em>、ブナノキヤブカ <em>Aedes oreophilus</em>、ヤマダシマカ <em>Aedes flavopictus</em>、キンパラナガハシカ <em>Tripteroides bambusa</em> などの蚊が樹洞にいるとされています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これはつまり、「蚊を食べる蚊」であるということです。この事実は非常に興味深いでしょう。ただし時々はユスリカ類（蚊に似ているが吸血しない別のグループのハエ）やガムシ類（甲虫の仲間）の幼虫を捕食することがあるようです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">7〜8月になると、孵化したトワダオオカ一齢幼虫は自分の体より大形のヤブカ属の幼虫（1〜3齢）に喰いつき、浮上して食べます。普通自ら進んで獲物を追い求めることなく、近接してきた幼虫を頭胸部だけ動かして素早く捕えます。そのまま、噛みついた部分から食い始め最後は頭と胸部の一部を残すのみになってしまいます。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>トワダオオカの成虫が大きな体を維持できるのは、実は高次捕食者であるからだと考えられるでしょう。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">もう一つ興味深いのは、他のボウフラが高密度になると、獲物をまったく消費せずに捕殺だけをするようになります（Yasuda, 1995）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">この奇妙な行動の原因はよく分かっていませんが、実は同じ場所にいる他のトワダオオカ個体がかなり強力なライバルとなっており、共食いも発生しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため獲物かライバルか相手を見ずに先制攻撃している可能性や、ライバルの餌を無くする可能性が考えられていますがまだ仮説段階です。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">トワダオオカは役に立つ？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">このような生態はもしかしたらヤブカの仲間の個体数を調整しているかもしれません。樹洞がトラップのような働きを持ち、ヤブカがここに産卵すると全滅をもたらすかもしれません。自然界での役割はまだ不明な部分もありますが、トワダオオカは勿論、樹洞、そして樹木の存在がなんらかの役割を持っていることは否定できないでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">更に最近、トワダオオカを含むオオカ属の仲間は生物学的防除剤（生物農薬）として注目されつつあります（Sukupayo et al., 2024）。</span></strong>殺虫剤のような薬剤を使わないで環境に優しくヤブカの仲間を殺すことができるからです。これによって媒介される感染症を減らすことができるかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">上述のように他のボウフラが高密度になると獲物をまったく消費せずに捕殺するので、単に餌にする以上の効果も考えられるでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">実用されるかどうかはまだ不明な点もありますが、ぜひこのような蚊にも注目して森林を歩いてみてください！</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">佐々木均・楠井善久・西島浩・長谷川勉・金杉隆雄. 1995. 北海道におけるトワダオオカの採集記録. 衛生動物 46(1): 75-76. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.7601/mez.46.75">https://doi.org/10.7601/mez.46.75</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">Sukupayo, P. R., Poudel, R. C., &amp; Ghimire, T. R. 2024. Nature’s Solution to Aedes Vectors: Toxorhynchites as a Biocontrol Agent. Journal of Tropical Medicine 2024(1): 3529261. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1155/2024/3529261">https://doi.org/10.1155/2024/3529261</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">Yasuda, H. 1995. Effect of prey density on behaviour and development of the predatory mosquito, Toxorhynchites towadensis. Entomologia Experimentalis et Applicata 76(1): 97-103. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.1111/j.1570-7458.1995.tb01949.x">https://doi.org/10.1111/j.1570-7458.1995.tb01949.x</a></p>



<p class="wp-block-paragraph">石村清. 1952. トワダオオカの幼生期について. 衛生動物 3(1-2): 12-19. <a rel="noopener" target="_blank" href="https://doi.org/10.7601/mez.3.12">https://doi.org/10.7601/mez.3.12</a></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ヒエガエリとハマヒエガエリの違いは？似た種類の見分け方を解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/14261</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 25 Jun 2024 08:58:51 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[イネ科]]></category>
		<category><![CDATA[分布]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[雑草]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=14261</guid>

					<description><![CDATA[ヒエガエリとハマヒエガエリはいずれもイネ科ヒエガエリ属に含まれる雑草です。地味な雑草で基本的には水辺を好みますが、路肩などでも見かけることがあります。円錐花序と小穂にある「芒のぎ」が特徴ですが、2種の区別がつかないという [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="wp-block-paragraph">ヒエガエリとハマヒエガエリはいずれもイネ科ヒエガエリ属に含まれる雑草です。地味な雑草で基本的には水辺を好みますが、路肩などでも見かけることがあります。円錐花序と小穂にある「<ruby>芒<rt>のぎ</rt></ruby>」が特徴ですが、2種の区別がつかないという人もいるかもしれません。<strong><span class="marker-under-red">2種の区別は簡単で、基本的には<ruby>芒</ruby>の長さを調べればわかります。</span></strong>本記事ではヒエガエリ属の分類・形態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-16" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-16">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">ヒエガエリ・ハマヒエガエリとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">ヒエガエリとハマヒエガエリの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">ヒエガエリ・ハマヒエガエリとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ヒエガエリ（稗返り） <em>Polypogon fugax</em> は日本の本州・四国・九州・琉球；シベリア・朝鮮・中国・台湾・インド・ネパール・アフリカなどに分布し、湿地・野原・川原・土手・埋立地・荒れ地・庭・空き地・水田・休耕田・畑地に生える一年草です（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ハマヒエガエリ（浜稗返り） <em>Polypogon monspeliensis</em> は日本の北海道・本州・四国・九州・琉球；アジア・ヨーロッパ・北アフリカの温帯～暖帯に分布し、海辺・湿地・川原・路傍に生える一年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもイネ科ヒエガエリ属に含まれる雑草です。地味な雑草で基本的には水辺を好みますが、路肩などでも見かけることがあります。</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/4305" title="【種子植物図鑑 #116】イネ科の種類は？写真一覧" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0908-%E3%82%A4%E3%83%8D-%E5%B0%8F%E7%A9%82-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.0908 イネ 小穂" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0908-イネ-小穂-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0908-イネ-小穂-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0908-イネ-小穂-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">【種子植物図鑑 #116】イネ科の種類は？写真一覧</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">イネ科 Poaceae は1年生から多年生の草本、または、木質で多年生の茎をもちます。茎は“稈”と呼ばれ、節に隔壁があり、それ以外の部分は中空であるか髄をもちます。葉は2列互生し、葉身と葉鞘からなります。葉身は線形であることが多く、葉鞘は幅...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2022.10.26</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<p class="wp-block-paragraph">イネ科のなかでも円錐花序を作り、その円錐花序は枝が長く円柱形で散開し、小穂（イネ科特有の小さな花序）にある小花は1個で、<ruby>包穎<rt>ほうえい</rt></ruby>の先端は<ruby>芒<rt>のぎ</rt></ruby>になるというのが特徴と言えるでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、ヒエガエリとハマヒエガエリの区別がつかないという人はいるかもしれません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">ヒエガエリとハマヒエガエリの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">2種の区別は比較的簡単です（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">具体的にはヒエガエリでは<ruby>包穎<rt>ほうえい</rt></ruby>の<ruby>芒<rt>のぎ</rt></ruby>が包穎とおおよそ同長であるのに対して、ハマヒエガエリでは包穎の芒が包穎の2～3 倍の長さもあるという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">「包穎の芒」という専門用語がわかりにくいと感じるかもしれませんが、包穎というのは小穂（イネ科特有の小さな花序、ここに花や果実ができる）の一番外側の部分を指し、要するに小穂の先端に細長い尖ったもののことを指しています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのためハマヒエガエリでは小穂が剛毛に覆われた哺乳類の毛のような印象を持つかもしれません。これはエノコロ類（ネコジャラシ）にも似ています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">日本では多くの地域でヒエガエリの方が遥かに一般的に見ることができます。ハマヒエガエリの方が海岸を好みます。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-%E3%83%92%E3%82%A8%E3%82%AC%E3%82%A8%E3%83%AA-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-%E3%83%92%E3%82%A8%E3%82%AC%E3%82%A8%E3%83%AA-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ヒエガエリの葉" class="wp-image-4500" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-ヒエガエリ-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-ヒエガエリ-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-ヒエガエリ-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-ヒエガエリ-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-ヒエガエリ-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヒエガエリの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-%E3%83%92%E3%82%A8%E3%82%AC%E3%82%A8%E3%83%AA-%E5%B0%8F%E7%A9%82-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-%E3%83%92%E3%82%A8%E3%82%AC%E3%82%A8%E3%83%AA-%E5%B0%8F%E7%A9%82-1024x768.jpg" alt="ヒエガエリの小穂：細長い針状の芒が目立つがそれほど長くない。" class="wp-image-4499" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-ヒエガエリ-小穂-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-ヒエガエリ-小穂-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-ヒエガエリ-小穂-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-ヒエガエリ-小穂-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2022/10/07.0991-ヒエガエリ-小穂.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ヒエガエリの小穂：細長い針状の芒が目立つがそれほど長くない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-whole-shape-1024x1009.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="1009" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-whole-shape-1024x1009.jpg" alt="ハマヒエガエリの全形" class="wp-image-14266" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-whole-shape-1024x1009.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-whole-shape-300x296.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-whole-shape-768x757.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-whole-shape.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ハマヒエガエリの全形｜By Andrea Moro – https://species-id.net/openmedia/File:Dryades_TSB11256.jpg, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=101136931</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-leaf.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="675" height="900" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-leaf.jpg" alt="ハマヒエガエリの葉" class="wp-image-14267" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-leaf.jpg 675w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-leaf-225x300.jpg 225w" sizes="(max-width: 675px) 100vw, 675px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ハマヒエガエリの葉｜By Kendra RaiderNature – https://identify.plantnet.org/namerica/observations/1006498993 and https://bs.plantnet.org/image/o/75c34e2d0526201724ff9ad2747115a3aa3c6101, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=101196719</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-spikelet-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-spikelet-1024x768.jpg" alt="ハマヒエガエリの小穂：細長い針状の芒が長く、ネコジャラシにも見える。" class="wp-image-14268" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-spikelet-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-spikelet-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-spikelet-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-spikelet-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/06/polypogon-monspeliensis-spikelet.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ハマヒエガエリの小穂：細長い針状の芒が長く、ネコジャラシにも見える。｜By Matt Lavin – originally uploaded to Flickr as Polypogon monspeliensis, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9782667</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクの違いは？似た種類の見分け方を解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/12463</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 13 Apr 2024 04:04:55 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[キク科]]></category>
		<category><![CDATA[分布]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[雑草]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=12463</guid>

					<description><![CDATA[ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクはいずれもキク科サワギク連（キオン連）に含まれ、「ボロギク」という名前が付く外来の雑草です。頭花（頭状花序）が筒状花のみで構成されている点も大きな特徴と言えるでしょう。これら3 [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="wp-block-paragraph">ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクはいずれもキク科サワギク連（キオン連）に含まれ、「ボロギク」という名前が付く外来の雑草です。頭花（頭状花序）が筒状花のみで構成されている点も大きな特徴と言えるでしょう。これら3種は名前が似ているため見たことのない人はなんとなく同じような種類だと感じることがあるかもしれません。<strong><span class="marker-under-red">しかし、これら3種は花の色と頭花の形が全く異なり、よく観察すれば簡単に区別できます。ベニバナボロギクとダンドボロギクは花がなかったり、乾燥標本だと区別が難しいことがあるかもしれませんが、葉の形を見れば基本的には区別できます。</span></strong>本記事ではノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクの分類・形態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-18" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-18">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">他に似た種類はいる？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ノボロギク（野襤褸菊） <em>Senecio vulgaris</em> はユーラシア大陸（おそらくヨーロッパ）原産で、日本を含む世界中に帰化し、肥沃な畑・庭・空閑地などに生える一年草～越年草です（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ベニバナボロギク（紅花襤褸菊） <em>Crassocephalum crepidioides</em> は熱帯アフリカ原産で、熱帯地域を中心に帰化し、日本では第二次世界大戦後西日本から広がりはじめ現在では全国に分布し、路傍・伐採跡地・腐植のある崩壊地などには生える一年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ダンドボロギク（段戸襤褸菊） <em>Erechtites hieraciifolius</em> は南北アメリカ大陸原産で、日本を含むユーラシア大陸の一部で帰化し、腐植のある崩壊地などに生え、都市域よりも山地を好む一年草です。和名は愛知県の段戸山で見つかったことに由来します。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもキク科サワギク連（キオン連）に含まれ、「ボロギク」という名前が付く外来の雑草です。この和名は果実が白い毛で覆われた状態がボロ切れ（使い古した布切れ）のように見えることに由来するともされています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">これらの仲間は多くのキク科と同様に「頭花（頭状花序）」をつけます。頭花とはキク科に多く見られ、他の植物における花が集合している花序（花の並び）のことです。その証拠にそれぞれの花に雄しべと雌しべの構造があり、特別に「小花」と呼ばれることもあります。普通の人は頭花のことを「花」と呼びますが、本来は異なります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">キク科の小花には花冠の先端が片方に大きく伸びて広がる「舌状花」と花冠が筒状になっている「筒状花（管状花）」の2種類があり、キク科の種類によって異なる組み合わさり方をしていますが、これら3種では舌状花は全くなく、筒状花のみで構成されているというのが大きな特徴でしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため初めてこの種類を調べる場合は区別がつかないという場合があるかもしれません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">ノボロギク・ベニバナボロギク・ダンドボロギクの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">同じ「ボロギク」という名前がつく種類ですが、分類学上はいずれも別のグループです（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ノボロギクはキオン属、ベニバナボロギクはベニバナボロギク属、ダンドボロギクはタケダグサ属に含まれています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのため、形態には大きな違いがあることが予想されるでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">一番大きな違いは花の色で、ノボロギクでは黄色、ベニバナボロギクでは花冠の上部は紅色で下部は白色、ダンドボロギクでは淡黄色〜緑黄色になっています。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">生体で花期の場合はほぼ確実にこの点を確認すれば区別することができます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、総苞の形や大きさも明らかに異なるので写真を参考にしてみてください。総苞の大きさはノボロギク＜ベニバナボロギク＜ダンドボロギクとなっています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">花期はノボロギクが通年、ベニバナボロギクが8〜10月、ダンドボロギクが9〜10月です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただ乾燥標本の場合、色が分からず手がかりが少なくなり、特にベニバナボロギクとダンドボロギクを混同してしまう場合があります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">そのような場合でも葉を確認することで区別することができます。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>具体的にはベニバナボロギクでは明らかに葉柄があり、葉身の基部が中～深裂して頭大羽状（羽裂している裂片のうち、先端が最も大きく基部の方が小さくなる状態）になるのに対して、ダンドボロギクでは葉は葉柄がなく、葉はほぼ同じ大きさの粗い鋸歯だけがあるという違いがあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">要するにベニバナボロギクでは葉が別れている部分があるということです。ただし、別れていない場合もあるのでいくつかの葉を見て総合的に決めたほうが良いでしょう。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89-1024x768.jpg" alt="ノボロギクの葉" class="wp-image-12756" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-葉-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-葉-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-葉-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-葉-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-葉.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ノボロギクの葉｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ノボロギクの頭花" class="wp-image-12757" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ノボロギクの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-%E3%83%8E%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" alt="ノボロギクの果実" class="wp-image-12758" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-果実-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-果実-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-果実-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-果実-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.3964-ノボロギク-果実.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ノボロギクの果実｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-1024x681.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="681" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-1024x681.jpg" alt="ベニバナボロギクの葉：葉柄があり葉身は分裂している。" class="wp-image-12764" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-1024x681.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-300x200.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-768x511.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf-1536x1022.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-leaf.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ベニバナボロギクの葉：葉柄があり葉身は分裂している。｜By Harry Rose from South West Rocks, Australia – Crassocephalum crepidioides leaf5, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=40469765</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-%E3%83%99%E3%83%8B%E3%83%90%E3%83%8A%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-%E3%83%99%E3%83%8B%E3%83%90%E3%83%8A%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ベニバナボロギクの頭花" class="wp-image-12759" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-ベニバナボロギク-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-ベニバナボロギク-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-ベニバナボロギク-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4000-ベニバナボロギク-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ベニバナボロギクの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image aligncenter size-full"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-fruit.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="596" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-fruit.jpg" alt="ベニバナボロギクの果実" class="wp-image-12765" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-fruit.jpg 800w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-fruit-300x224.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/crassocephalum-crepidioides-fruit-768x572.jpg 768w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ベニバナボロギクの果実｜By DXLINH – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3689667</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ダンドボロギクの葉上面：葉柄はなく葉身は分裂していない。" class="wp-image-12760" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉上面.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ダンドボロギクの葉上面：葉柄はなく葉身は分裂していない。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="ダンドボロギクの葉下面" class="wp-image-12761" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-葉下面.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ダンドボロギクの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="ダンドボロギクの頭花" class="wp-image-12762" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ダンドボロギクの頭花｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-%E3%83%80%E3%83%B3%E3%83%89%E3%83%9C%E3%83%AD%E3%82%AE%E3%82%AF-%E6%9E%9C%E5%AE%9F-1024x768.jpg" alt="ダンドボロギクの果実" class="wp-image-12763" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-果実-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-果実-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-果実-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-果実-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.4002-ダンドボロギク-果実.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>ダンドボロギクの果実｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">他に似た種類はいる？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ノボロギクが含まれるキオン属には複数種が知られていますが、多くは舌状花を持っているため、混同することは少ないです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、アレチボロギク <em>Senecio sylvaticus</em> という種類では舌状花を持っているものの、頭花に総苞と同長程度の目立たないものなので、ノボロギクと混同することはあるかもしれません。ノボロギクは外総苞片の先端に濃紫点がありますが、アレチボロギクはないので区別がつきます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ベニバナボロギクが含まれるベニバナボロギク属には別種は知られていません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ダンドボロギクが含まれるタケダグサ属も日本には他に2種が帰化していますが、あまり似ていません。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-1024x768.jpg" alt="アレチボロギクの頭花：舌状花のカールした花冠が確認できる。" class="wp-image-12828" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/senecio-sylvaticus-flower.jpg 1920w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption class="wp-element-caption">アレチボロギクの頭花：舌状花のカールした花冠が確認できる。｜By AnRo0002 – Own work, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=33731408</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>ミミナグサとオランダミミナグサの違いは？ハコベ類との違いは？似た種類の見分け方を解説</title>
		<link>https://ecological-information.com/archives/12321</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Ikeda, K.]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 07 Apr 2024 04:59:14 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[植物]]></category>
		<category><![CDATA[ナデシコ科]]></category>
		<category><![CDATA[分布]]></category>
		<category><![CDATA[分類]]></category>
		<category><![CDATA[形態]]></category>
		<category><![CDATA[雑草]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://ecological-information.com/?p=12321</guid>

					<description><![CDATA[ミミナグサとオランダミミナグサはいずれもナデシコ科ミミナグサ属に含まれ、路傍に生える春を代表する「雑草」として極めて一般的な植物でしょう。しかし、2種を正確に区別できている人は少ないかもしれません。2種を区別をするには場 [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="wp-block-paragraph">ミミナグサとオランダミミナグサはいずれもナデシコ科ミミナグサ属に含まれ、路傍に生える春を代表する「雑草」として極めて一般的な植物でしょう。しかし、2種を正確に区別できている人は少ないかもしれません<strong><span class="marker-under-red">。2種を区別をするには場合によっては細かく観察する必要があり、茎の色や小花柄の長さに注目するのがおすすめです。生息地の違いも参考になるでしょう。なお、萼の長さを確認して区別するのはおすすめできません。</span></strong>ハコベ属の仲間とも混同されることは多いかもしれませんが、例外はあるものの、花弁の裂け具合を確認するのが良いでしょう。本記事ではミミナグサ属の分類・形態について解説していきます。</p>




  <div id="toc" class="toc tnt-number toc-center tnt-number border-element"><input type="checkbox" class="toc-checkbox" id="toc-checkbox-20" checked><label class="toc-title" for="toc-checkbox-20">目次</label>
    <div class="toc-content">
    <ol class="toc-list open"><li><a href="#toc1" tabindex="0">ミミナグサ・オランダミミナグサとは？</a></li><li><a href="#toc2" tabindex="0">ミミナグサとオランダミミナグサの違いは？</a></li><li><a href="#toc3" tabindex="0">ミミナグサ類とハコベ類の違いは？</a></li><li><a href="#toc4" tabindex="0">引用文献</a></li></ol>
    </div>
  </div>

<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc1">ミミナグサ・オランダミミナグサとは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ミミナグサ（耳菜草） <em>Cerastium fontanum</em> subsp. <em>vulgare</em> var. <em>angustifolium</em> は日本の北海道・本州・四国・九州・琉球・小笠原；朝鮮・中国・サハリン・インドに分布し、路傍や畑に生え、特に半陰地を好みやや湿ったところに多い越年草です（神奈川県植物誌調査会，2018）。学名は分類が混乱しているため紆余曲折あり <em>Cerastium holosteoides</em> var. <em>hallaisanense</em> や <em>C. fontanum</em> subsp. <em>triviale</em> var. <em>angustifolium</em> が当てられたことがありましたが、現在では上記の学名が採用されています。</p>



<p class="wp-block-paragraph">オランダミミナグサ（和蘭耳菜草） <em>Cerastium glomeratum</em> はヨーロッパ原産で日本では本州・四国・九州・琉球・小笠原に帰化し、路傍や畑地に生え、特に日あたりのよい乾いたところに多い越年草です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">いずれもナデシコ科ミミナグサ属に含まれ、路傍に生える「雑草」として極めて一般的な植物でしょう。優占して生えることも多く、春の3〜5月になると一斉に咲き春の訪れを感じさせる植物の1種です。</p>



<p class="wp-block-paragraph">花は5枚の白い花弁がついており、花弁の先が僅かに裂け、フォークのようになっている点は大きな共通の特徴でしょう。また触ってみるとベタベタしており、腺毛が全身に多数生えていることも分かります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、2種を正確に区別できている人は少ないかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph">また、生える場所が殆ど同じで分類も近いことからハコベ属 <em>Stellaria</em> の仲間と混同してしまう人も多いかもしれません。</p>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc2">ミミナグサとオランダミミナグサの違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">2種はかなり似ているため、場合によっては細かく観察する必要があります（神奈川県植物誌調査会，2018）。</p>



<p class="wp-block-paragraph">まず一番わかり易いのは茎の色です。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">ミミナグサでは茎の色が部分的に紫ががることがあるものの基本的には緑色であるのに対して、オランダミミナグサでは大部分が紫色であるという違いがあります。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">ただし、個体差や個体内での変異が激しいので一部だけを見るのではなく、全体を観察して決めることが大事です。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>他の違いとしては、ミミナグサでは小花柄が萼より長く、その結果として花序がまばらに見えるのに対して、オランダミミナグサでは小花柄が萼より短く、その結果として花序は密に見えるというものもあります。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">こちらの方が正確な違いと言えますが、やや分かりにくいかもしれません。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>上述のように生息地にも違いがあり、ミミナグサではやや湿ったところを好むのに対して、オランダミミナグサでは日あたりのよい乾いたところを好みます。</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">都市部を歩いていて日当たりの良い路肩で見かけるものの多くはオランダミミナグサであると考えてよいでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">なお、「ミミナグサは花弁と萼が同じ程度の長さで蕾の時、萼に隠れて花弁があまり見えないのに対して、オランダミミナグサでは花弁が萼より長いため蕾の時、萼から花弁が突き出しているように見える」という点を違いとして強調しているサイトがいくつか散見されます。</p>



<p class="wp-block-paragraph">しかし、オランダミミナグサはそのとおりですが、ミミナグサの萼の長さには変異があることが分かっており、上記の特徴に当てはまるのはミミナグサのうち、萼片の長さが5～9mmの変種であるオオミミナグサ <em>Cerastium fontanum</em> subsp. <em>vulgare</em> var. <em><em>vulgare</em></em> だけです。</p>



<p class="wp-block-paragraph">通常のミミナグサは萼片の長さは3.5～5mmで、むしろオランダミミナグサの4～5mmより短くなることがあるくらいなので、この点を区別に用いるのは止めておきましょう。</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/cerastium-fontanum-subsp-vulgare-var-angustifolium-leaf.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="894" height="671" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/cerastium-fontanum-subsp-vulgare-var-angustifolium-leaf.jpg" alt="ミミナグサの葉" class="wp-image-12325" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/cerastium-fontanum-subsp-vulgare-var-angustifolium-leaf.jpg 894w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/cerastium-fontanum-subsp-vulgare-var-angustifolium-leaf-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/cerastium-fontanum-subsp-vulgare-var-angustifolium-leaf-768x576.jpg 768w" sizes="(max-width: 894px) 100vw, 894px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ミミナグサの葉｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=137025054</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/cerastium-fontanum-subsp-vulgare-var-angustifolium-flower.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="912" height="684" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/cerastium-fontanum-subsp-vulgare-var-angustifolium-flower.jpg" alt="ミミナグサの茎と花序：花柄が長くまとまっていないように見える。" class="wp-image-12324" style="width:803px;height:auto" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/cerastium-fontanum-subsp-vulgare-var-angustifolium-flower.jpg 912w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/cerastium-fontanum-subsp-vulgare-var-angustifolium-flower-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/cerastium-fontanum-subsp-vulgare-var-angustifolium-flower-768x576.jpg 768w" sizes="(max-width: 912px) 100vw, 912px"></a><figcaption class="wp-element-caption">ミミナグサの茎と花序：花柄が長くまとまっていないように見える。｜By Qwert1234 – Qwert1234’s file, CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=137025054</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-%E3%82%AA%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%9F%E3%83%9F%E3%83%8A%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-%E3%82%AA%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%9F%E3%83%9F%E3%83%8A%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="オランダミミナグサの葉上面" class="wp-image-12366" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>オランダミミナグサの葉上面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-%E3%82%AA%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%9F%E3%83%9F%E3%83%8A%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-%E3%82%AA%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%9F%E3%83%9F%E3%83%8A%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="オランダミミナグサの葉下面" class="wp-image-12367" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>オランダミミナグサの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-%E3%82%AA%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%9F%E3%83%9F%E3%83%8A%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%8C%8E-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-%E3%82%AA%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%9F%E3%83%9F%E3%83%8A%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%8C%8E-1024x768.jpg" alt="オランダミミナグサの茎：大部分は紫色だが一部緑色なので注意" class="wp-image-12368" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-茎-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-茎-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-茎-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-茎-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-茎.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>オランダミミナグサの茎：大部分は紫色だが一部緑色なので注意｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-%E3%82%AA%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%9F%E3%83%9F%E3%83%8A%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%8A%B1%E5%BA%8F-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-%E3%82%AA%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%9F%E3%83%9F%E3%83%8A%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%8A%B1%E5%BA%8F-1024x768.jpg" alt="オランダミミナグサの花序：花柄が短く塊に見える。" class="wp-image-12365" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-花序-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-花序-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-花序-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-花序.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>オランダミミナグサの花序：花柄が短く塊に見える。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-%E3%82%AA%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%9F%E3%83%9F%E3%83%8A%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-%E3%82%AA%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%9F%E3%83%9F%E3%83%8A%E3%82%B0%E3%82%B5-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="オランダミミナグサの花：5枚の花弁の先が僅かに裂ける。" class="wp-image-12327" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2726-オランダミミナグサ-花.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>オランダミミナグサの花：5枚の花弁の先が僅かに裂ける。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc3">ミミナグサ類とハコベ類の違いは？</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph">ハコベ類はミミナグサ類と同じくナデシコ科ハコベ属に含まれる仲間のことですが、ミミナグサ類との違いが分からない人がいるかもしれません。</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-ecological-notes-web wp-block-embed-ecological-notes-web"><div class="wp-block-embed__wrapper">

<a href="https://ecological-information.com/archives/12372" title="コハコベ・ミドリハコベ・ウシハコベの違いは？似た種類の見分け方を解説！生存戦略にも違いがあった！？" class="blogcard-wrap internal-blogcard-wrap a-wrap cf"><div class="blogcard internal-blogcard ib-left cf"><div class="blogcard-label internal-blogcard-label"><span class="fa"></span></div><figure class="blogcard-thumbnail internal-blogcard-thumbnail"><img loading="lazy" decoding="async" width="160" height="90" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-%E3%82%B3%E3%83%8F%E3%82%B3%E3%83%99-%E5%85%A8%E5%BD%A2-160x90.jpg" class="blogcard-thumb-image internal-blogcard-thumb-image wp-post-image" alt="07.2709.a コハコベ 全形" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-全形-160x90.jpg 160w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-全形-120x68.jpg 120w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-全形-320x180.jpg 320w" sizes="(max-width: 160px) 100vw, 160px"></figure><div class="blogcard-content internal-blogcard-content"><div class="blogcard-title internal-blogcard-title">コハコベ・ミドリハコベ・ウシハコベの違いは？似た種類の見分け方を解説！生存戦略にも違いがあった！？</div><div class="blogcard-snippet internal-blogcard-snippet">コハコベ・ミドリハコベ・ウシハコベはいずれもナデシコ科ハコベ属に含まれ、道傍を観察すると必ずといっていいほど発見できる日本を代表する雑草です。日本では春の七草の1種であり、七草がゆとして食され馴染み深いです。しかし、普通これら3種「ハコベ」...</div></div><div class="blogcard-footer internal-blogcard-footer cf"><div class="blogcard-site internal-blogcard-site"><div class="blogcard-favicon internal-blogcard-favicon"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://ecological-information.com" alt="ecological-information.com" class="blogcard-favicon-image internal-blogcard-favicon-image" width="16" height="16"></div><div class="blogcard-domain internal-blogcard-domain">ecological-information.com</div></div><div class="blogcard-date internal-blogcard-date"><div class="blogcard-post-date internal-blogcard-post-date">2024.04.08</div></div></div></div></a>
</div></figure>



<p class="wp-block-paragraph">特に日本の都市部の道傍では混生しており、ややこしいと感じることは多いでしょう。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一番分かりやすい違いは花弁の形だと思います。</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><span class="marker-under-red">ミミナグサ類では5枚の花弁の先が少しだけ裂けてフォークのようになっているのに対して、ハコベ類では大多数は5枚の花弁の先が殆ど2分割された結果、まるで10枚の花弁を持っているかのようになっています。</span></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">厳密にはミミナグサ属とハコベ属という分類では全てに当てはまるわけではないのですが、普段道傍で見かける分には困ることは少ないと思います。</p>



<p class="wp-block-paragraph">一応、分類学上はミミナグサ属では花柱（雌しべの一部）は5個で、萼片と対生し、稀に3～4個で、蒴果は円筒形であるのに対して、ハコベ属では花柱は3個、稀に5個、5 個のときは萼片と互生し、蒴果は卵形または球形であるという違いがあります。</p>



<p class="wp-block-paragraph">ただ見て分かるように例外が多い上にかなり細かい部分を見る必要があるので、初心者の人はあまり参考にならないかもしれません。</p>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-%E3%82%B3%E3%83%8F%E3%82%B3%E3%83%99-%E5%85%A8%E5%BD%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-%E3%82%B3%E3%83%8F%E3%82%B3%E3%83%99-%E5%85%A8%E5%BD%A2-1024x768.jpg" alt="コハコベの全形" class="wp-image-12363" style="width:840px;height:auto" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-全形-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-全形-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-全形-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-全形.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コハコベの全形｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-%E3%82%B3%E3%83%8F%E3%82%B3%E3%83%99-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-%E3%82%B3%E3%83%8F%E3%82%B3%E3%83%99-%E8%91%89%E4%B8%8A%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="コハコベの葉上面" class="wp-image-12361" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-葉上面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-葉上面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-葉上面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-葉上面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-葉上面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コハコベの葉上面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-%E3%82%B3%E3%83%8F%E3%82%B3%E3%83%99-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-%E3%82%B3%E3%83%8F%E3%82%B3%E3%83%99-%E8%91%89%E4%B8%8B%E9%9D%A2-1024x768.jpg" alt="コハコベの葉下面" class="wp-image-12362" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-葉下面-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-葉下面-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-葉下面-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-葉下面-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-葉下面.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コハコベの葉下面｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><a href="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-%E3%82%B3%E3%83%8F%E3%82%B3%E3%83%99-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" data-lightbox="image"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-%E3%82%B3%E3%83%8F%E3%82%B3%E3%83%99-%E8%8A%B1-1024x768.jpg" alt="コハコベの花：5枚の花弁が完全に別れて10枚に見える。" class="wp-image-12364" srcset="https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-花-1024x768.jpg 1024w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-花-300x225.jpg 300w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-花-768x576.jpg 768w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-花-1536x1152.jpg 1536w, https://ecological-information.com/wp-content/uploads/2024/04/07.2709.a-コハコベ-花.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px"></a><figcaption>コハコベの花：5枚の花弁が完全に別れて10枚に見える。｜© 2021-2026 生態情報 Kenichi Ikeda</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading"><span id="toc4">引用文献</span></h2>



<p class="wp-block-paragraph" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Book" itemprop="citation">神奈川県植物誌調査会. 2018. 神奈川県植物誌2018 電子版. 神奈川県植物誌調査会, 小田原. 1803pp. ISBN: 9784991053726</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
